Telefonia komórkowa

 

Telefonia komórkowa a zdrowie

W telefonii komórkowej do przesyłu informacji używane są pola elektromagnetyczne, które są niewyczuwalne ludzkimi zmysłami. W jakim związku pozostają te pola z polami powstającymi przy przesyle prądu i sygnałów radiowo-telewizyjnych, do których istnienia od dawna się przyzwyczailiśmy? Czy telefonia komórkowa wywiera nowy, nieznany wpływ na na ludzi i żywe elementy środowiska naturalnego? Czy wartości dopuszczalne wystarczająco chronią nas przed ewentualnymi skutkami dla zdrowia? Czy dzieci, kobiety w ciąży i osoby chore są szczególnie narażone na ich działanie?

Krajowe i międzynarodowe komisje ekspertów są przekonane, że zgodnie z dzisiejszym stanem wiedzy, wartości dopuszczalne dostatecznie chronią przed zagrożeniem dla zdrowia. Natomiast inni naukowcy żądają ostrzejszych środków ostrożności, aby zapobiegać ewentualnie istniejącemu ryzyku, które dotychczas jeszcze nie zostało naukowo zbadane. Niektórzy naukowcy opowiadają się za obniżeniem wartości dopuszczalnych.

Zrozumiałe jest, że tego rodzaju sprzeczne opinie mogą wywoływać niepewność i zapewne pytacie Państwo, kto ma tutaj rację i komu można wierzyć. Czy temat „telefonia komórkowa a zdrowie” jest tematem marginalnym, który za kilka lat zniknie z publicznej dyskusji, czy wręcz przeciwnie, jest tematem niedowartościowanym? Czy mają sens zalecane środki ostrożności, nawet na zasadzie zapobiegania zagrożeniu?

Niniejszy artykuł ma dostarczyć informacji w sposób neutralny i opierając się na faktach, aby czytelnik był w stanie wyrobić sobie własne zdanie na temat telefonii komórkowej i jej możliwego wpływu na zdrowie.

powrót

Co wiemy o polach wytwarzanych przez telefonię komórkową?

Czy pola elektromagnetyczne powstające przy telefonii komórkowej są szkodliwe dla zdrowia? Nie można odpowiedzieć na to pytanie jednoznacznie tak ani nie. Jak zwykle szkodliwość danej substancji zależy od tego, jak wiele z niej dostarczono do organizmu. O ile nie przekraczana jest dawka tolerowana, nie ma problemu dla zdrowia. Po przekroczeniu owej dawki – mówimy w tym przypadku o wartości progowej wpływu na zdrowie – organizm zaczyna reagować na ten nadmiar i może ponosić negatywne skutki zdrowotne. Pytanie powinno więc raczej brzmieć, czy znamy wartości progowe, od których nasz organizm zaczyna reagować na pola elektromagnetyczne i jak możemy unikać ich przekroczenia?

Obecnie wiadomo bardzo wiele na temat oddziaływania pola elektromagnetycznego na organizm. Znane też są wartości progowe (dokładniejsze informacje na ten temat w następnym rozdziale). Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) podaje, że wiedza naukowa w dziedzinie promieniowania niejonizującego, do którego należy również pole elektromagnetyczne, jest bardziej obszerna niż wiedza na temat większości substancji chemicznych, gdyż dotychczas opublikowano na ten temat ponad 25.000 artykułów naukowych (www.who.int).

Jednocześnie pewne jest, że istnieje potrzeba dalszych badań naukowych na ten temat, mimo że wychodzi się z założenia, że jeżeli w ogóle zostanie odkryte jakiekolwiek oddziaływanie promieniowania na zdrowie, będzie ono prawdopodobnie znikomo małe.

W takim razie o co więc chodzi z tym polem elektromagnetycznym? Ponieważ do zrozumienia tematu konieczna jest znajomość podstawowych zagadnień z dziedziny fizyki, to najpierw zostanie wyjaśnionych kilka ważnych pojęć.

Po pierwsze należy rozróżnić dwa rodzaje pola, to o niskiej częstotliwości - jak np. urządzenia przesyłowe prądu i domowa instalacja elektryczna - i to o wysokiej częstotliwości, jak radiofonia, telewizja i telefonia komórkowa. Oddziaływanie pola na organizmy żywe zależy bowiem od cech fizycznych pola.

Pole elektromagnetyczne o niskiej częstotliwości wnika porównywalnie głęboko w tkanki organizmu i może powodować w nich przepływ prądu. Po przekroczeniu pewnych wartości progowych obserwuje się zjawisko podrażnienia komórek nerwowych i mięśniowych. W warunkach domowych taki rodzaj pola jednak nie występuje.

Pole elektromagnetyczne o wysokiej częstotliwości (radiofonia i telewizja, telefonia komórkowa, system radiofonii TETRA, kuchenka mikrofalowa) wnika dużo słabiej do organizmu. Energia takiego pola jest absorbowana od razu na powierzchni tkanki i zamieniana w ciepło. Organizm potrafi w pewnym zakresie wyrównać nadmiar dostarczonej energii cieplnej poprzez odtransportowanie ciepła przez krążenie krwi i inne procesy. W tym zakresie częstotliwości pola nie ma więc podrażnienia komórek nerwowych i mięśniowych.

Pole elektromagnetyczne w środowisku

Quelle: Informationszentrum Mobilfunk e.V.

Źródło: Informationszentrum Mobilfunk e.V. (Stowarzyszenie Centrum Informacyjne Telefonia Komórkowa)

Skład chemiczny organizmu i geometria ciała decydują o tym, ile pochłonie ono energii o wysokiej częstotliwości. Tkanki człowieka mają dobre przewodnictwo elektryczne i dlatego większa część energii elektromagnetycznej jest absorbowana już na powierzchni ciała, przez co prawie wcale nie dociera do organów leżących głęboko. Właśnie to zjawisko chroni płód w łonie matki.

powrót

 

Jakie znaczenie mają wartości dopuszczalne?

W celu ochrony organizmu przed nadmiernym przegrzaniem - tzw. efekt termiczny - oraz innymi znanymi skutkami i ewentualnymi uszkodzeniami zdrowia, które mogą wystąpić przy większej intensywności promieniowania, ustalono wartości dopuszczalne dla telefonii komórkowej. Wartość dopuszczalna opiera się na ->fizjologicznie istotnej wartości progowej, od której mierzalny jest wzrost temperatury. Wzrost ten następuje przy wchłoniętej energii w ilości ok. 4 W na kilogram masy ciała. Wprawdzie nie następuje jeszcze uszczerbek na zdrowiu, ale organizm zaczyna reagować poceniem i   przyspieszeniem krążenia krwi. Aby wykluczyć takie skutki ustalono wartość dopuszczalną dla ogółu ludności na 0,08 W/kg, czyli 50 razy mniej niż wartość progowa dla efektu termicznego.

Powyższe wartości dopuszczalne obowiązują dla anten stacji bazowych telefonii komórkowej (nazywanych dalej w skrócie antenami telefonii komórkowej), jak i dla telefonów komórkowych oraz innych urządzeń końcowych. Obszerne badania wykazały, że przy przestrzeganiu tych wartości nie można już udowodnić żadnego oddziaływania na zdrowie. Wartości dopuszczalne zapisane są w 26 Niemieckim Rozporządzeniu do Ustawy o Ochronie Przed Promieniowaniem (26. BimSchV). Są one tak niskie, że szkodliwe działanie na zdrowie nie występuje nawet przy ciągłej ekspozycji na pole. Powyższe wartości dopuszczalne obowiązują również w nowym standardzie telefonii komórkowej LTE (Long Term Evolution), który obecnie wchodzi do szerokiego zastosowania.

Wartości zalecane przez ICNIRP dla częstotliwości wytwarzanych przez telefonię komórkową

 Grafik: Informationszentrum Mobilfunk (IZMF), 2008

Źródło grafiki: Centrum Informacyjne Telefonia Komórkowa (IZMF), 2008

W zasięgu kilku metrów od anten stacji bazowych tworzone są strefy bezpieczeństwa, do których nie mają dostępu osoby przypadkowe. Jest to gwarancją, że nigdzie nie są przekraczane wartości dopuszczalne, a długotrwałe przebywanie poza strefą bezpieczeństwa nie powoduje problemów zdrowotnych. Niemiecka Agencja Sieci Elektrycznej, Gazowej, Telekomunikacyjnej, Pocztowej i Kolejowej (Agencja Sieci) ustala strefę bezpieczeństwa dla każdej anteny osobno i kontroluje w losowo wybranych punktach, czy zachowane są wartości dopuszczalne.

Przy tym bierze się pod uwagę, ile anten lub innych źródeł nadawania znajduje się w pobliżu. Wartości dopuszczalne nie mogą być przekroczone w żadnym przypadku. Jak sprawa wygląda w praktyce? Pomiary wykonywane regularnie przez Niemiecką Agencję Sieci wykazują, że w miejscach ogólnie dostępnych normy nie są przekraczane, a zmierzone wartości są wielokrotnie a nawet stokrotnie lub tysiąckrotnie niższe niż wartość dopuszczalna, szczególnie w budynkach. Pomiary wykonane w różnych krajach związkowych Niemiec na zlecenie IZMF i TÜV potwierdzają te wyniki.

Baza danych stacji pomiarowych Agencji Sieci jest dostępna w internecie (link).

 Elektromagnetische Felder einer Mobilfunkantenne und während eines Handytelefonats

Pole elektromagnetyczne anteny stacji bazowej oraz podczas rozmowy przez telefon komórkowy


Typowe rozchodzenie się fal elektromagnetycznych anteny stacji bazowej

 Grafik: Informationszentrum Mobilfunk (IZMF), 2008

Grafika: Centrum Informacyjne Telefonia Komórkowa (Informationszentrum Mobilfunk IZMF), 2008

Tak samo jak w przypadku anten stacji , również telefony komórkowe podlegają przepisom prawnym określającym, ile energii maksymalnie może pochłaniać organizm, czyli ile energii pola elektromagnetycznego wysyłanej przez telefon może organizm pochłonąć.

W przeciwieństwie do anten stacji bazowych, które zazwyczaj są w dużej odległości, antena telefonu komórkowego znajduje się bezpośrednio przy głowie i dlatego energia pochłaniana przez organizm  jest dużo większa. Przy niekorzystnych warunkach odbioru, a tym samym przy silnym nadawaniu oraz po dłuższej rozmowie telefonicznej może dojść do podwyższenia temperatury w głowie. Temperatura podwyższa się maksymalnie w zakresie 0,1 stopnia, więc wynosi tyle co normalne wahania temperatury, z czym organizm radzi sobie bez problemu.

Wartości dopuszczalne dla telefonii komórkowej: proces ustalania wartości

 Quelle: Informationszentrum Mobilfunk (IZMF), 2002

Grafika: Centrum Informacyjne Telefonia Komórkowa (Informationszentrum Mobilfunk IZMF), 2002

powrót

Jak mocno promieniuje twoja komórka?

Siła nadawania danego telefonu jest zmienna i zależy od jakości połączenia oraz standardów danej sieci komórkowej. Zasadniczo im mniejsza odległość od stacji bazowej, tym mniejsza siła nadawania. Przyczyną tego jest fakt, że telefon automatycznie dopasowuje siłę nadawania, aby zawsze wysyłać tylko tyle energii, ile jest akurat konieczne do utrzymania dobrego połączenia. Maksymalna moc nadawania wynosi 2W. W trakcie normalnego i dobrego połączenia moc ta wynosi dużo mniej.

Im mniejsza odległość od anteny, tym mniejsza moc nadawania telefonu komórkowego.

 Quelle: Informationszentrum Mobilfunk (IZMF)

Źródło grafiki: Centrum Informacyjne Telefonia Komórkowa (Informationszentrum Mobilfunk IZMF)

Wyniki badań naukowych niemieckiego programu badawczego dotyczącego telefonii komórkowej wykazują, że telefony w sieci GSM osiągają, w zależności od zasilania, maksymalną moc promieniowania w czasie od 5% do 30% trwania rozmowy. Telefony UMTS wysyłają wyraźnie mniej energii ze względu na słabsze nadawanie oraz bardziej efektywną automatyczną regulację mocy.

W pewnym stopniu sami możemy mieć wpływ na moc nadawania telefonu.  Ważne jest, aby zwracać uwagę na dobrą jakość odbioru sygnału. Kreski na wyświetlaczu obok anteny symbolizują moc sygnału sieci. Wiele kresek to dobra jakość, a mało kresek to słaba lub odbiór jest aktualnie niemożliwy.

Dla polepszenia odbioru należy wybrać możliwie małą odległość od stacji bazowej. Najlepiej jest mieć antenę w zasięgu wzroku. Ponieważ ściany i mury pogarszają odbiór, w zamkniętych pomieszczeniach najlepiej podejść do okna i dzwonić z tego miejsca.

W samochodzie należy używać anteny zewnętrznej, gdyż karoseria również obniża jakość połączenia. Kierowcom i tak prawodawca zabrania używania telefonu podczas jazdy bez zestawu głośnomówiącego.

powrót

Jakie standardy bezpieczeństwa ustalono dla telefonów komórkowych?

Telefony komórkowe w Niemczech i UE muszą stosować wartości dopuszczalne SAR według normy unijnej EN 50360, która jest zgodna z zaleceniami Międzynarodowej Komisji Ochrony przed Promieniowaniem Niejonizującym (ICNIRP). ->SAR to skrót oznaczający (ang. Specific absorption rate)  szybkość pochłaniania właściwego energii lub inaczej współczynnik absorpcji swoistej. Jest definiowana jako moc absorbowana przez masę tkanek ciała ludzkiego, a jej jednostką jest wat na kilogram (W/kg) tkanki ciała.

Wartość dopuszczalna SAR wynosi 2 W/kg dla absorpcji w obrębie głowy, a więc dla używania telefonu trzymanego przy głowie. Ponieważ telefony różnią się budową, wartość SAR musi zostać ustalona dla każdego typu telefonu za pomocą specjalnych pomiarów. Sposób mierzenia jest standaryzowany i zapisany w normie EN 50361. Wszystkie telefony dostępne obecnie na rynku nie przekraczają wartości dopuszczalnej.

Podawana wartość SAR danego aparatu została zmierzona przy możliwie największym promieniowaniu. Zazwyczaj wartość rzeczywista SAR podczas rozmowy telefonicznej jest znacznie niższa. Powodem tego jest dynamiczne dopasowywanie mocy, które gwarantuje, że telefony i anteny zawsze używają minimalnej energii koniecznej w danym momencie. Średnio jest ona dużo niższa niż maksymalna moc nadawania. Promieniowanie wysyłane przez telefon komórkowy jest niższe, jeżeli sieć telefonii jest dobrze rozbudowana i im bliżej stacji bazowej znajduje się rozmówca.

powrót

Co to jest efekt nietermiczny? 

Co to jest efekt nietermiczny? Przy użyciu głowicy do mierzenia wartości SAR można zbadać, ile wynosi aktualny poziom SAR podczas rozmowy telefonicznej. Obszerny i aktualny spis wartości SAR dla dostępnych modeli telefonów komórkowych znajduje się na stronie internetowej IZMF www.izmf.de.

Wciąż na nowo poddaje się w wątpliwość, czy jednak nie istnieje jakiś negatywny, dotychczas nieznany wpływ na zdrowie. Szczególnie istotny wydaje się być aspekt efektu nietermicznego pochodzącego głównie od telefonii komórkowej, a rzadziej od nadajników radiowo-telewizyjnych. Pod pojęciem efektu nietermicznego rozumiemy wpływ na organizmy żywe nie związany z działaniem ciepła, ale wywołujący lub wzmacniający reakcje w organizmie. Pole musi więc być bardzo słabe. Efekt nietermiczny łączy się często z pulsacją pola telefonii komórkowej (patrz "Co oznacza pulsacja"). Część świata naukowego prowadzi dyskusję na temat efektu nietermicznego i jego wpływu na układ nerwowy, co jest o tyle logiczne, że używanie telefonu komórkowego odbywa się w obrębie głowy.

Badania dotyczą między innymi:

  • zmian w EEG i parametrach snu
  • zmian zdolności kognitywnych
  • zmian wydzielania hormonalnego (szczególnie melatoniny)
  • otwarcia bariery krew-mózg
  • zmian w morfologii krwi (dojrzewanie retikulocytów, agregacja krwinek czerwonych)
  • występowania zaburzeń samopoczucia (bezsenność, zaburzenia koncentracji, dzwonienie w uszach)

Inne badania naukowe dotyczą ewentualnych uszkodzeń materiału genetycznego oraz wpływu na powstawanie nowotworów.

Co sądzić o powyższych raportach? Dobrego zarysu wiedzy dostarczają dotychczasowe badania z całego świata oraz aktualne wyniki Niemieckiego Programu Badawczego Telefonia Komórkowa (patrz następny rozdział).

powrót

Czym jest Niemiecki Program Badawczy Telefonia Komórkowa?

Niemiecki Program Badawczy Telefonia Komórkowa (DMF) przeprowadzony został pod patronatem rządu niemieckiego pod kierownictwem Urzędu ds. Ochrony przed Promieniowaniem (BfS) w latach od 2002 do 2008. W ramach projektu rozpoczęto 54 badania naukowe w dziedzinie biologii, dozymetrii, ->epidemiologii i komunikacji ryzyka, z których 53 zakończono.

Projekty naukowe w ramach Niemieckiego Programu Badawczego Telefonia Komórkowa

Forschungsprojekte im Deutschen Mobilfunk Forschungsprogramm. Grafik: Informationszentrum Mobilfunk (IZMF), 2009.

Celem programu badawczego było zredukowanie niejasności naukowych oraz dostarczenie odpowiedzi na pilne pytania pojawiające się w świecie naukowym i opinii publicznej, a następnie edukacja społeczeństwa na temat ewentualnego ryzyka dla zdrowia.

Sam program DMF oraz projekty naukowe w jego ramach, wyniki oraz raport końcowy z opinią Urzędu ds Ochrony przed Promieniowaniem znajdują się pod adresem:  www.emf-forschungsprogramm.de.

Uwzględniając wyniki programu Niemieckie Ministerstwo ds. Środowiska, Ochrony Przyrody i Bezpieczeństwa Reaktorów (BMU) oraz Komisja ds. Ochrony przed Promieniowaniem uważają, że obowiązujące wartości dopuszczalne chronią ludność wystarczająco dobrze. „Ten bardzo obszerny program badawczy nie potwierdził obaw przed niebezpieczeństwem dla zdrowia, występujących w części społeczeństwa. Wiemy teraz dużo więcej o tym, jak chronią wartości dopuszczalne. Mimo to, będziemy nadal prowadzić badania w zakresie, gdzie widzimy jeszcze wątpliwości“ stwierdził Minister ds. Ochrony Środowiska w czerwcu 2008. Wątpliwości istnieją w zakresie długotrwałego używania urządzeń telefonii komórkowej oraz oddziaływania promieniowania na dzieci. Rząd niemiecki podejmie powyższe pytania w przyszłych projektach naukowych.

Nie tylko Niemcy, ale również wiele innych państw rozpoczęło własne programy badawcze, które w sumie doszły do tych samych wniosków co DMF.

Używanie telefonów komórkowych a guzy mózgu (badania naukowe INTERPHONE, CEFALO oraz Mobi-Kids)

Badanie naukowe INTERPHONE

W 2001 roku WHO powołała międzynarodowy projekt naukowy INTERPHONE. Projekt koordynuje Międzynarodowa Agencja Naukowa Badań nad Nowotworami IARC w Lyon. Badano, czy używanie telefonów komórkowych może zwiększać ryzyko powstawania nowotworów. Naukowcy z trzynastu krajów biorący udział w badaniach skupili swoją uwagę na glejakach (guzy tkanek podporowych w mózgu), oponiakach (guzy opon mózgowych), osłoniakach nerwu przedsionkowego (guzy nerwu słuchowego) oraz guzach w obrębie ślinianek usznych.

Naukowcy ankietowali pacjentów ze zdiagnozowanym guzem na temat używania przez nich telefonów w przeszłości. Dla porównania ankietowano zdrowych ludzi w tej samej grupie wiekowej na ten sam temat.

Wyniki opublikowano w maju 2010:

  • Nie zaobserwowano wzrostu ryzyka przy używaniu telefonu krócej niż dziesięć lat.
  • W przypadku długotrwałego intensywnego używania powyżej dziesięciu lat stwierdzono możliwość podwyższonego ryzyka wystąpienia guzów mózgu (glejaki, oponiaki).

(Dodatkowa uwaga: normalnie na glejaka lub oponiaka choruje bardzo niewiele osób. Gdyby rzeczywiście istniał związek przyczynowo-skutkowy (co jest jeszcze sprawą otwartą), podwyższenie ryzyka o 40% lub 15% skutkowałoby niewielką liczbą dodatkowych przypadków.)

Wyniki dotyczące guzów nerwu słuchowego oraz guzów w obrębie ślinianek usznych zostaną opublikowane w późniejszym terminie.


Badanie naukowe CEFALO (lipiec 2011):

Uniwerstytet w Bazylei we współpracy z naukowcami z Danii, Norwegii i Szwecji zapoczątkował badanie naukowe CEFALO (International case-control study on mobile phone use and the risk of brain tumors in children and adolescents). Dokonano porównania 352 dzieci i młodzieży z grupy wiekowej od 7 do 9 lat z rozpoznanym guzem mózgu z 646 zdrowymi probantami. Ankietowano ich na temat używania telefonów.

Wyniki opublikowane w lipcu 2011 (Aydin i inni 2011):

  • Brak zależności dawka-skutek oraz związku z występowaniem guza na danej stronie głowy, co jest dowodem przeciwko istnieniu związku przyczynowo-skutkowego między używaniem telefonów komórkowych a guzami mózgu.

 
Badanie naukowe Mobi-Kids:

W opisanym wyżej badaniu INTERPHONE wykonanym przez WHO na temat związku guzów mózgu z używaniem telefonów komórkowych nie wyodrębniono osobnej grupy dzieci z pośród badanych.

Z tego powodu ->WHO rozpoczęła nowe badanie pod nazwą Mobi-Kids, które ma zająć się tym tematem. Wyniki pojawią się za kilka lat.

powrót

 

Jak ocenia się wyniki badań naukowych?

Podstawą naszej wiedzy w naukach ścisłych i medycynie należy sprawdzanie wyników badań jednych naukowców przez kolegia innych. Jeżeli obserwacja może być przypisana jednej przyczynie – przykładowo telefonii komórkowej – a jednocześnie inne przyczyny mogą być wykluczone, sprawdza się, czy istnieje zauważalny wpływ na zdrowie. Jeżeli chodzi o efekty nietermiczne, to obserwacje i raporty zostały poddane ścisłej kontroli naukowców z całego świata, przedstawicieli znanych gremiów i instytucji (Międzynarodowa Komisja ds. Ochrony przed Promieniowaniem Niejonizującym [ICNIRP], Światowa Organizacja Zdrowia [WHO], Komisja Naukowa UE ds. Zagrożeń dla Zdrowia [SCENIHR], Niemiecka Komisja ds. Ochrony przed Promieniowaniem).

Większość naukowców jest obecnie zdania, że poniżej obowiązujących wartości dopuszczalnych nie występują efekty nietermiczne mające znaczenie dla zdrowia. Wyniki Niemieckiego Programu Naukowego Telefonia Komórkowa potwierdzają tą opinię. Inni naukowcy mają odmienne zdanie i żądają obniżenia wartości dopuszczalnych. Zrozumiała jest ich postawa zapobiegawcza, jednak zalecenia profilaktyczne powinny być formułowane w oparciu o badania naukowe, które zostały wykonane według uznanych standardów naukowych. Wiele z wyżej wymienionych eksperymentów dotyczących efektów nietermicznych zostało wykonanych w warunkach takich, jakie panują w czasie trwania rozmowy przez komórkę. Nie można więc odnosić ich do pól elektromagnetycznych stukrotnie do dziecieciotysiąckrotnie słabszych, które zazwyczaj występują w okolicy stacji bazowych. Często nie zostały one potwierdzone przez niezależną opinię. W dyskusji publicznej często pomija się ten aspekt. W związku z powyższym jest wysoce nieprawdopodobne, aby pola stacji bazowych miały wpływ na czynność bioelektryczną mózgu, samopoczucie, sen, wydzielanie hormonów czy nawet barierę krew-mózg.

Czasami pojawiają się apele, w których lekarze ostrzegają przed niebezpieczeństwem związanym z telefonią komórkową, jak np. w „Apelu Fryburskim“ („Freiburger Appell“). Mówi on o “dramatycznym wzroście“ występowania zaburzeń koncentracji i zachowania, ciśnienia krwi, rytmu serca, bólu głowy wycieńczenia i zachorowań na nowotwory. Opisane spektrum zachorowań zawiera prawie wszystko, na co można zachorować. Jednak dla wielu wymienionych zaburzeń stwierdzenie, że ilość zachorowań wzrosła, nie zostało bynajmniej dowiedzione. Ponadto dla wszystkich wymienionych jednostek chorobowych wchodzą w rachubę wielorakie przyczyny. We wszystkich przypadkach brakuje wyjaśnienia, w jaki sposób pole elektromagnetyczne miałoby wywoływać te choroby. Przytaczany związek nie jest więc wiarygodny.

Inaczej należy oceniać oddziaływanie na mózg w czasie dłuższej rozmowy telefonicznej. Jest ono wielokrotnie silniejsze niż pole stacji bazowej, gdyż antena telefonu znajduje się przy samej głowie. Przykładowo naukowcy zauważyli mierzalną zmianę aktywności fal mózgowych oraz mierzalną zmianę zdolności koncentracji niezbędnej do aktywności umysłowej. Wyniki na ten temat są bardzo sprzeczne, a odkryte wahania znajdują się w przedziale biologicznej normy.

Należy wziąć pod uwagę, że zaobserwowane oddziaływania i skutki biologiczne, nie oznaczają od razu, że są związane z powstawaniem chorób. Obecnie nie można potwierdzić zagrożenia dla zdrowia.

Czy używanie komórki zwiększa ryzyko zachorowania na guza mózgu, jest jak wspomniano, tematem obecnych badań (INTERPHONE, CEFALO oraz Mobikids) patrz rozdział „Czym jest Niemiecki Program Badawczy Telefonia Komórkowa?”.


Postępowanie w ocenie badań naukowych dotyczących działania pól tworzonych przez telefonię komórkową.

Źródło grafiki: Informationszentrum Mobilfunk (IZMF), 2008

Źródło grafiki: Informationszentrum Mobilfunk (IZMF), 2008

powrót

 

Używanie telefonów komórkowych przez dzieci i młodzież

W ostatnich latach coraz więcej dzieci i młodzieży używa telefonów komórkowych. W chwili obecnej prawie każdy młody człowiek ma do dyspozycji co najmniej jeden telefon. Właśnie z tego powodu pojawia się coraz częściej pytanie, czy działanie pola elektromagnetycznego podczas rozmowy telefonicznej może mieć wpływ na zdrowie dzieci. Argumentuje się, że dzieci dorastające w dzisiejszych czasach będą narażone na działanie pola wytwarzanego przez telefonię komórkową znacznie dłużej oraz iż nie można wykluczyć, że młody organizm reaguje wrażliwiej niż dorosły.

Niemiecka Komisja ds. Ochrony przed Promieniowaniem (SSK) w 2006 roku dokonała przeglądu i oceny dostępnej literatury naukowej. W skrócie wniosek brzmi następująco: według obecnego stanu wiedzy dzieci i młodzież nie wykazują podwyższonej wrażliwości na pole o wysokiej częstotliwości.

Równocześnie SSK podkreśla, że konkretnie w dziedzinie zdrowia dzieci opublikowano do tej pory zaledwie kilka badań. Również Niemiecki Program Badawczy Telefonia Komórkowa uznał, że na temat „dzieci a telefonia komórkowa„ konieczne są dalsze badania. Patrz rozdział „Czym jest Niemiecki Program Badawczy Telefonia Komórkowa?”.

Na temat związku guzów mózgu i używania przez dzieci telefonów komórkowych traktuje rozdział powyżej pt. „Używanie telefonów komórkowych a guzy mózgu (badania naukowe INTERPHONE, CEFALO oraz Mobi-Kids)„.

W związku z niewystarczającą ilością danych SSK zaleca przestrzeganie wskazówek dotyczących unikania ekspozycji na promieniowanie.

powrót

 

Co mówią lekarze na temat używania telefonów komórkowych?

Z punktu widzenia pediatrii – po rozważeniu niedostatecznych wyników naukowych oraz starając się podawać rzetelne i rozsądne informacje – sformułowano poniższe zalecenia:

  • Zwracać uwagę na dobrą jakość połączenia, gdyż telefon dopasowuje automatycznie siłę nadawania.
  • Rozmawiać możliwie krótko.
  • Używać zestawów słuchawkowych/ głośnomówiących.
  • Kupując telefon zwracać uwagę na wartość SAR.
  • Rozważnie używać telefonu przez dzieci i młodzież.
  • Preferować wysyłanie smsów.

powrót

 

Porady, jak odpowiedzialnie obchodzić się z telefonem komórkowym

W dzisiejszych czasach komórka jest wiernym towarzyszem dla wielu dzieci i młodzieży, ponieważ oferuje rodzicom i dzieciom bezpieczeństwo i osiągalność w razie problemów lub nagłych przypadków. Jednak są sytuacje, w których posiadanie komórki może okazać się pułapką. . Jest to przykładowo tzw. „Happy Slapping“. Pojęcie to oznacza po angielsku filmowanie aktów przemocy, takich jak np. bójki i oglądanie ich na telefonie lub w internecie. Oprócz tego często komórka okazuje się pułapką finansową i wiele osób obawia się, że na koniec miesiąca może otrzymać wysoki rachunek. Podstawowym pytaniem dla rodziców jest „Czy moje dziecko obchodzi się rozsądnie z techniką?“

Aby uświadomić dzieciom korzyści i ryzyka związane z technologią powinny one poznać podstawowe reguły. Hasło brzmi kompetencje medialne. Podobnie jak przy korzystaniu z telewizji lub internetu, należy pomóc dzieciom nauczyć się rozsądnego korzystania z komórki. Lepsze od całkowitego zakazu jest, jeżeli dzieci same nauczą się, co wolno, a co nie. Rodzice powinni ustalić wspólnie z dziećmi reguły używania komórki, ponieważ wspólne uzgodnienia lepiej skutkują niż zakazy. W skład tych reguł może wchodzić np. czas, w którym nie korzysta się z komórki: podczas odrabiania zadania domowego, przy jedzeniu, w czasie wyjścia do kina lub teatru. Aby zaplanować koszty, należy razem z dzieckiem przeanalizować cenę za minutę rozmowy czy sms. Ponadto przed kupnem komórki rodzice powinni rozeznać się na rynku telefonicznym, jakie są możliwości kontroli kosztów. Rodzice mogą ograniczyć lub zablokować niektóre funkcje np. ściąganie dzwonków czy korzystanie z internetu przez komórkę.

Porady dla rodziców

  • Sprawdzić funkcje!
    Po zakupie nowego telefonu należy wspólnie z dzieckiem wypróbować różne funkcje oraz wspólnie ustawić funkcje bezpieczeństwa.
  • Uzgodnić reguły korzystania z telefonu!
    Wspólnie z dzieckiem uzgodnić reguły korzystania z telefonu.
  • Omówić problemy!
    Omówić wspólnie z dzieckiem ewentualne problemy, takie jak koszta używania oraz nieodpowiednie treści np. filmy z przemocą.
  • Uszanować prywatność!
    Jeżeli rodzice kontrolują potajemnie telefon swojego dziecka, może na tym ucierpieć wzajemne zaufanie. Lepiej wprost porozmawiać z dzieckiem na temat korzystania z komórki.

powrót

 

Podstawowe wiadomości na temat pola elektromagnetycznego

Jak można wyobrazić sobie pole elektromagnetyczne?

Wiemy, że telefonia komórkowa polega na zmiennym polu elektromagnetycznym. Mocno upraszczając,  mamy tu do czynienia z ciągłymi zmianami pola elektrycznego w pole magnetyczne i odwrotnie. Ile razy na sekundę odbywa się zmiana, podaje się jako częstotliwość (jednostka Hz). Im szybciej pole zmienia się z jednego w drugie, tym mniejsza jest długość fali. W telefonii komórkowej stosowane są ->częstotliwości z zakresu mikrofal. W standardzie GSM (patrz "Co oznacza pulsacja") częstotliwość wynosi ok. 900 MHz (GSM 900, długość fali ok. 33 cm) lub ok. 1800 MHz (GSM 1800, długość fali ok. 16 cm), w technologii UMTS ->częstotliwość wynosi ok. 2100 MHz (długość fali ok. 14 cm).

Pole elektryczne
Pole elektryczne wytwarza się pomiędzy oddalonymi od siebie dwoma ładunkami elektrycznymi o przeciwnym znaku. Natężenie pola elektrycznego mierzymy w woltach na metr V/m.
Pole magnetycznePole magnetyczne jest przestrzenią, w której działają siły, i które wytwarza się wokół przewodu z przepływającym prądem. Natężenie pola magnetycznego H mierzymy w amperach na metr A/m. Często do charakterystyki pola używa się wielkości indukcji magnetycznej B, której jednostką jest Tesla T.
Pole elektromagnetyczne W (zmiennym) polu elektromagnetycznym przenikają się charakterystyczne elementy pola elektrycznego i magnetycznego.  
 Częstotliwość->Częstotliwość to wielkość, która podaje, ile cykli lub drgań wykonuje dana fala na sekundę Jednostką jest Hz.
Irradiancja->Irradiancja to strumień promieniowania na jednostkę powierzchni, moc pola, mierzona w watach na metr kwadratowy.

Pole elektryczne można sobie wyobrazić jako pole siłowe, które powstaje pomiędzy dwoma przestrzennie rozdzielonymi ładunkami o przeciwnym znaku. Miarą działania siły pola elektrycznego jest natężenie pola elektrycznego, którego jednostką jest Volt na metr (V/m). Cechy charakterystyczne pola magnetycznego można sobie wyobrazić jako pole siłowe, które wytwarza się wokół przewodnika, przez który przepływa prąd. Natężenie pola magnetycznego podajemy w amperach na metr A/m.

Antena radiowa, telewizyjna lub telefonii komórkowej wytwarza w czasie nadawania pole elektromagnetyczne a tym samym oddaje pewną ilość energii. Im większa jest odległość od anteny, tym mniejsza jest ilość energii docierającej na daną powierzchnię. Jednostką miary jest gęstość mocy pola / irradiancja. Wielkość ta, wyrażana w watach na metr kwadratowy (W/m2) jest często używana w dyskusji na temat telefonii komórkowej. Irradiancja maleje wraz z kwadratem odległości. Przy dwukrotnym oddaleniu się od anteny, wynosi ona już czterokrotnie mniej, przy trzykrotnym oddaleniu, dziewięciokrotnie mniej niż wartość początkowa.

W odróżnieniu od irradiancji, która opisuje intensywność fali elektromagnetycznej przechodzącej przez daną powierzchnię w przestrzeni, współczynnik absorpcji swoistej (SAR) podaje, ile energii elektromagnetycznej zostaje rzeczywiście pochłoniętej przez ciało. Wyraża się ją w watach na kilogram tkanki (W/kg).

powrót

 

Jak rozchodzi się pole anteny stacji bazowej?

Antena stacji bazowej wysyła fale głównie poziomo, wiązkami w danym kierunku, często z lekkim nachyleniem w dół. Powstające przy tym pole elektromagnetyczne rozchodzi się według zasad fizyki dla rozchodzenia się światła. Zjawisko zmniejszania się z odległością zostało już omówione w poprzednim rozdziale.

Pole elektromagnetyczne anteny stacji bazowej / ramiona główne i poboczne

Źródło grafiki: Informationszentrum Mobilfunk (IZMF), 2008

Źródło grafiki: Informationszentrum Mobilfunk (IZMF), 2008

Przeszkody w kierunku rozchodzenia się fali mogą osłabić pole. Ściany z drewna są słabą przeszkodą, ściany kamienne, a szczególnie konstrukcje stalowe zmniejszają bardzo silnie pole elektromagnetyczne. Tak samo jak w przypadku światła mogą się tworzyć „cienie„ tak dla fali elektromagnetycznej powstaje „martwa strefa„, co przedstawia poniższy schemat:

Źródło grafiki: Informationszentrum Mobilfunk (IZMF), 2008

Interaktywny program demonstrujący rozchodzenie się pola znajduje się pod adresem www.izmf.de.

powrót

 

Co to jest pulsacja?

Antena stacji bazowej kontaktuje się w regularnych odstępach czasu z telefonami komórkowymi znajdującymi się w jej zasięgu. W zależności od sieci komórkowej odbywa się to w odstępach od 30 do 120 minut lub przy zalogowaniu się telefonu w zasięg innej stacji. Telefon komórkowy nawiązuje kontakt ze stacją przy rozmowie przychodzącej lub wychodzącej i ustala nadawanie na najniższym poziomie umożliwiającym dobrą jakość rozmowy. Po czym następuje przesył cyfrowy sygnałów dźwiękowych, tekstu, obrazów lub innych danych. Jak dokładnie się to dzieje, zależy od standardu przesyłu.

W standardzie GSM (GSM ang. Global System for Mobile Communications, najpopularniejszy standard telefonii komórkowej) naturalny dźwięk jest dzielony na krótkie odcinki i pakowany w pakiety danych. 217 razy na sekundę każdy telefon dostaje od stacji bazowej pewien przedział czasowy do przesyłu pakietów. W przerwach między okienkami antena stacji współpracuje z innymi telefonami w swoim zasięgu. W dużym uproszczeniu komórka wysyła pole pulsacyjne (dokładniej: pole o wysokiej częstotliwości pulsujące niską częstotliwością). W odróżnieniu od telefonu, stacja wysyła pole mniej pulsujące, gdyż komunikuje się również z innymi użytkownikami (patrz schemat poniżej).

Wysyłanie sygnałów przez telefon GSM i antenę stacji bazowej
//Graphik GSM//
Wysyłanie sygnałów w UMTS 
//Graphik UMTS//

W standardzie UMTS stosuje się inny rodzaj przesyłu. Sygnał UMTS nie jest nadawany pulsacyjnie, w stałych odstępach czasu, lecz przypomina ciągły szum (patrz schemat powyżej).

Niektórzy naukowcy twierdzą, że pulsacja odpowiedzialna jest za tzw. efekty nietermiczne, jednak bez   odpowiednich podstaw naukowych, ponieważ w większości badań pola pulsujące nie wykazywały silniejszego działania niż pola niepulsujące.

Nowy standard komunikacji LTE (Long Term Evolution) może działać pulsacyjnie lub nie. Link do filmu  naukowego o LTE znajduje się tutaj.

powrót

 

Telefonia komórkowa a środowisko

Nie nadających się już do użytku telefonów nie wolno wyrzucać do śmietnika. Komórki, jak i akumulatory zawierają substancje bioakumulujące oraz takie, które się bardzo trudno bądź wcale nie rozkładają. Pojedyncze części, takie jak płyta główna czy wyświetlacz ciekłokrystaliczny (LCD) zawierają ponad 90 procent wszystkich szkodliwych substancji zanieczyszczających środowisko. Jeśli na skutek niewłaściwego usuwania substancje te dostaną się do środowiska, to poprzez glebę, wody gruntowe i atmosferę mogą stać się zagrożeniem dla człowieka i środowiska.

Aby ograniczyć negatywne skutki ekologiczne wywierane przez używane aparaty, firmy telefoniczne przyjmują stare telefony z powrotem. Te są rozkładane na części do ponownego użycia albo odpowiednio utylizowane.

Stara, ale działająca komórka może jednak z powodzeniem jeszcze służyć dalej. Niektóre miasta i gminy w Niemczech przyjmują działające telefony i przekazują je innym potrzebującym mieszkańcom miasta, którzy nie mogą pozwolić sobie na własny telefon. Takie telefony mogą służyć jeszcze jako przenośne aparaty alarmowe, ponieważ numer alarmowy 112 można wybrać z każdego aparatu bez opłat w Niemczech, Europie i pozostałych krajach. Jednak w tym celu, od 1 lipca 2009, w telefonie musi znajdować się aktywna karta SIM. Wybranie numeru alarmowego jest możliwe nawet wtedy, gdy np. skończyła się karta prepaid lub telefon ma zablokowane rozmowy wychodzące. Nie jest konieczne wpisanie PIN-u, bez którego normalnie karta SIM nie może być aktywowana.

powrót

 

Skróty

UV światło nadfioletowe

26.BImSchV:

26 Rozporządzenie dot. Emisji i Ochrony przed Promieniowaniem 

EEG

elektroencefalogram

GSM

(ang. Global System for Mobile Communications) najpopularniejszy standard telefonii komórkowej

IARC

International Agency for Research on Cancer (Międzynarodowa Agencja Badania Nowotworów)

ICNIRP

ICNIRP International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection (Międzynarodowa Komisja ds. Ochrony przed Promieniowaniem Niejonizującym)

SAR

współczynnik absorpcji swoistej (jednostka pochłaniania fal elektromagnetycznych przez ciało człowieka)

SSK

(Niemiecka) Komisja ds. Ochrony przed Promieniowaniem

UMTS

Universal Mobile Telecommunication System, standard telefonii komórkowej trzeciej generacji

 

 

Mehr zum Thema Telefonia komórkowa:

Diesen Artikel...

Stand: 15. Mai 2013 - 11:01 Uhr

Autor/Autorzy: