Steatyt, kamień mydlany

Steatyt jest naturalnie występującym minerałem. Kamień ten jest nieprzejrzysty, najczęściej o barwie od białawej do barwy słoniny, w dotyku tłusty i mydlany. Ze względu na te właściwości zwany również słonińcem lub kamieniem mydlanym. Skały o zabarwieniu czerwonawo-żółtym lub zielonkawo-brązowym zawierają śladowe ilości żelaza, glinu i wapnia.

Steatyt jest zwartą skałą składającą się w dużej części z warstwy mineralnego talku (grupa krzemianów). Ma niską twardość, posiada wielką stabilność termiczną, pojemność cieplną i niewrażliwość na zmiany temperatury. Z powodu tych właściwości, jako materiał łatwy w obróbce, steatyt znalazł zastosowanie na lekcjach plastyki lub zajęciach praktyczno-technicznych oraz jako materiał do budowy pieców. Dalsze zastosowanie to m.in. masy izolacyjne w przemyśle elektro - ceramicznym, płytki podłogowe, ogniotrwałe elementy i kamienie do obudowy pieców elektrycznych.

Znaczące złoża znajdują się w Egipcie, Afryce, Brazylii, Chinach, Francji, Finlandii, Indiach, Włoszech, Kanadzie, Norwegii, Austrii, Rosji, Szwajcarii i Ukrainie. W Niemczech, jeszcze przed kilku laty, wydobywano steatyt w kopalni Jana w Göpfersgrün koło Wunsiedel w Górnej Frankonii. Służący do budowy pieców minerał jest wydobywany głównie w Finlandii i Brazylii.

Azbest w kamieniu mydlanym

Od dziesięcioleci stale powraca dyskusja, czy azbest występuje i w jakim stopniu w steatycie. W ostatnich latach związki zawodowe w ramach profilaktyki medycyny pracy stwierdziły azbest w przykładowych próbkach steatytu. Dwie próby z 35 wykazały zawartość azbestu, która zgodnie z przepisami dotyczącymi ochrony pracowników przed niebezpiecznymi substancjami, nie jest dozwolona. W około jednej czwartej prób znajdowały się bardzo niewielkie ilości.

W 2000 r. intensywnie zajmowano się kwestią używania steatytu w szkołach. Wyniki badań wykonanych w różnych laboratoriach i przez związki zawodowe doprowadziły do zakazu przetwarzania steatytu w placówkach edukacyjnych w wielu państwach związkowych Niemiec (Mattenklott 2007). W niektórych z nich wolno go stosować, jeśli dystrybutor może zaświadczyć, że materiał jest wolny od azbestu.

Ponieważ tylko włókna azbestu, które przenikają do płuc stanowią zagrożenie dla zdrowia, więc wolny od pyłu kamień do obróbki ręcznej lub kształtki ze steatytu nie stanowią niebezpieczeństwa. Także normalne korzystanie z pieca ze steatytu nie stanowi w tym zakresie ryzyka. Dopiero podczas obróbki przez piłowanie, wiercenie i szlifowanie powstają pyły. Jeśli podstawowy materiał zawiera azbest, to podczas obróbki pojedyncze włókna mogą dostać się do środowiska i powietrza, którym oddychamy.

Wnioski i zalecenia postępowania

Jako zasadę należy przyjąć, iż nie można wydawać opinii o charakterze ogólnym na temat zawartości azbestu w steatycie. Zaleca się, aby od dystrybutorów steatytu żądać dowodu potwierdzającego, zgodnie z przepisami technicznymi dla niebezpiecznych substancji (TRGS 517), że w danym materiale nie stwierdzono obecności azbestu. Ale nawet w takim przypadku, podczas przetwarzania steatytu, należy zasadniczo stosować środki ochronne.

Ministerstwo Sprawiedliwości i Ochrony Konsumentów Bawarii określiło przydatne zalecenia odnośnie postępowania. Obejmują one również czyszczenie pomieszczeń warsztatowych, w których przetwarzany jest steatyt:

  • Obowiązek ustalenia właściwych środków ochronnych przy sprzątaniu pomieszczeń szkolnych, w których steatyt z ewentualną zawartością azbestu poddany został obróbce twórczej, w których obrabiano steatyt z ewentualną zawartością azbestu, spoczywa na dyrektorze szkoły (§ 36 w powiązaniu z § 3 pkt 4 GefStoffV). Jeśli nie posiada on niezbędnych kompetencji, to musi zwrócić się do organu prowadzącego szkołę (jednostki samorządowe, osoby fizyczne lub prawne).
  • Jeśli po normalnej obróbce twórczej steatytu na lekcjach plastyki lub zajęciach praktyczno-technicznych zostały wykonane powszechne prace czyszczące i sprzątające, to zgodnie z obecnym stanem wiedzy, nie należy spodziewać się, nagromadzenia niedopuszczalnych stężeń włókien azbestowych w pomieszczeniach.
  • Zapasy steatytu (nieobrobiony i nieprzetworzony materiał) powinny być dokładnie wypłukane strumieniem wody pod normalnym ciśnieniem a następnie zapakowane pyłoszczelnie. Odpady można usunąć w pyłoszczelnym opakowaniu ze zwykłymi odpadami.
  • Wykończony materiał (wypolerowane eksponaty) również powinien zostać wypłukany strumieniem wody pod normalnym ciśnieniem. Nie ma żadnych zastrzeżeń przed dalszym wystawianiem tych eksponatów.
  • Jeśli pomieszczenia są regularnie dokładnie czyszczone i nie ma wyraźnie widocznych osadów pyłów, to nie są wymagane dodatkowe środki.
  • Usuwanie osadów pyłu, w których nie można wykluczyć obecności cząstek talku z obróbki steatytu, powinno być w zasadzie przeprowadzane na mokro, ale bez użycia silnego strumienia wody (np. ostrożnie zwilżyć i użyć ściągaczki gumowej). Odkurzanie zwykłym odkurzaczem można wykonać dopiero po wcześniejszym bezpiecznym usunięciu zanieczyszczonego pyłu.
  • Użyta w opisanych procesach czyszczenia woda powinna być zebrana i jako ścieki odprowadzona do kanalizacji.
  • W przypadku silnego nagromadzenia kurzu w pomieszczeniach obróbki steatytu mogą być wymagane do jego usunięcia dalsze środki działania ochronne. Do wydania opinii, w niektórych przypadkach, należy powołać odpowiednich ekspertów (np. biegłych rzeczoznawców w zakresie azbestu). Informacji może także udzielić lokalnie właściwy organ inspekcji pracy lub właściwa instytucja ubezpieczająca od nieszczęśliwych wypadków.

Mehr zum Thema Steatyt, kamień mydlany:

Diesen Artikel...

Stand: 16. Mai 2013 - 11:31 Uhr

Autor/Autorzy: