Środki ochrony drewna (ogólnie)

Animacja flash pokazuje miejsca w mieszkaniu, gdzie może występować PCP.
Animation: Schadstoffverteilung am Beispiel PCP
Animation starten

W latach 70-tych nadużywano dość mocno środków ochrony drewna, nie wiedząc, że zagrażają one zdrowiu. Natomiast w latach późniejszych zaczęto stosować je z coraz większym namysłem. Z punktu widzenia medycyny środowiskowej, oddziaływanie środków ochrony drewna utrzymuje się jeszcze nawet dziesiątki lat po ich zastosowaniu, gdyż jeszcze przez długi czas ulatniają się.

W niniejszym artykule omówione zostaną składniki środków ochrony drewna, które mają znaczenie toksykologiczne. Szczególne miejsce zajmują składniki na bazie organicznej. Mniejsze znaczenie w medycynie środowiskowej mają składniki nieorganiczne, takie jak sole boru i fluoru, gdyż nie są one zbyt lotne i nie zanieczyszczają powietrza wewnętrznego.

W poniższej tabeli zestawiono przykłady znanych składników organicznych:

pentachlorofenol (PCP) i jego sól potasowa (PCP-Na) węglowodory chlorowane
lindan (heksachlorocykloheksan) węglowodory chlorowane
chlorotalonil węglowodory chlorowane
DDT węglowodory chlorowane
dichlorofluanid związek aniliny
tributylocyna (TBT) organiczne związki cyny
endosulfan ---
chloronaftalen węglowodory chlorowane
permetryna pyretroidy
cyflutryna pyretroidy

Wyżej wymienione związki były w użyciu jako środki ochrony drewna pod różnymi nazwami handlowymi, przy czym ich dokładny skład (receptura) zmieniał się z biegiem czasu również w obrębie jednej marki. Niektóre związki aktywne (np. PCP, lindan, DDT) są obecnie zabronione.

Najbardziej znaną substancją czynną w środkach ochrony drewna jest pentachlorofenol (PCP) i jego sól sodowa (PCP-Na), które często używane były w kombinacji z lindanem (heksachlorocykloheksan). Inne substancje o działaniu grzybobójczym to dichlorofluanid i - w dawnym NRD - DDT w połączeniu z lindanem.

Dziś już wiadomo, że użycie tych substancji na dużych powierzchniach w pomieszczeniach wyłożonych drewnem zazwyczaj nie było konieczne. Wszystkie wyżej wymienione związki aktywne są mniej lub bardziej lotne i uwalniają się latami do wnętrza pomieszczeń. Dochodzi wtedy do wtórnego zanieczyszczenia mebli tapicerowanych, firan, dywanów itd. Nierzadko jeszcze dzisiaj wykrywa się w drewnie zastosowanym we wnętrzu pomieszczeń do kilku gramów substancji czynnej na kg drewna.

Najwięcej doświadczeń wykonano z pentachlorofenolem (PCP), który w międzyczasie został zabroniony. Stężenie PCP w powietrzu wewnętrznym wyższe niż 0,1 mikrograma na metr sześcienny powietrza sugeruje, że mamy do czynienia ze źródłem zanieczyszczenia PCP w danym pomieszczeniu. Do tego samego wniosku prowadzi wynik powyżej 5 mg PCP na kg kurzu domowego.

Zagrożenia dla zdrowia

Badania z zakresu medycyny pracy dostarczyły wielu danych na temat pojedynczych substancji aktywnych. Owe wyniki badań nie mogą jednak zostać po prostu przeniesione do oceny obciążenia występującego w biurach i pomieszczeniach mieszkalnych, gdzie zazwyczaj mamy do czynienia ze stałą ekspozycją na małe dawki toksyn. Oprócz tego najczęściej występuje mieszanka wielu różnych substancji.

Dodatkowo niektóre substancje zanieczyszczone są innymi substancjami, np. polichlorowanymi pochodnymi dibenzodioksyn i polichlorowanymi pochodnymi dibenzofuranu (PCDF) (potocznie "dioksyny").

Bezpośrednio po użyciu środków ochrony drewna należy uwzględnić, z punktu widzenia zdrowia, również działanie rozpuszczalników. Należy wziąć również pod uwagę większą wrażliwość niektórych grup osób takich jak dzieci, kobiety w ciąży, osoby starsze, czy → chronicznie chore.

Z punktu widzenia medycyny środowiskowej i toksykologii problematyka ta jest bardzo złożona i trudna do oceny. Osoby obciążone uskarżają się najczęściej na niespecyficzne symptomy, takie jak zmęczenie, znużenie, podatność na infekcje, obniżona zdolność do pracy i koncentracji, bóle głowy i nudności. Wielu pacjentów zrzeszyło się w grupy samopomocy i jest przekonanych, że ich objawy związane są z obciążeniem środkami ochrony drewna. Przyczyniło się do tego m. in. uzasadnienie wyroku w tzw. "procesie o środkach ochrony drewna" wydanego przez Sąd Rejonowy we Frankfurcie.

Analityka

Użyte środki ochrony można zidentyfikować za pomocą analizy próbki drewna, co do którego istnieją wątpliwości. Pomocne jest również badanie kurzu domowego i - w wielu przypadkach - powietrza wewnętrznego. Należy zapoznać się z kilkoma zaleceniami zawartymi w pełnej wersji artykułu, aby lepiej móc porównać badania kurzu i drewna oraz oszacować skutki dla zdrowia.

Biomonitoring

Planując badanie płynów ustrojowych i tkanek na zawartość toksyn, należy się zastanowić, jaki jest cel biomonitoringu.

Po pierwsze, istotny jest aspekt czasu: obciążenia sprzed wielu lat są zazwyczaj niemożliwe do wykrycia, gdyż dane substancje zostały już zmetabolizowane i wydalone przez organizm. PCP, jedna z najbardziej znanych składowych środków ochrony drewna, ma kilkutygodniowy okres połowicznego rozkładu w organizmie. Rozpuszczalniki zostają wydychane przez człowieka w ciągu kilku minut do kilku godzin, potem metabolizowane i wydalane. Biomonitoring ma więc sens dla narażenia aktualnie występującego.

Ponadto należy wziąć pod uwagę inne drogi intoksykacji (ekspozycji), a mianowicie niektóre składowe środków ochrony drewna występują również w pożywieniu. Niewykluczone, że pobieranie tychże substancji drogą pokarmową może być ilościowo identyczne lub nawet bardziej znaczące niż wdychanie zanieczyszczonego nimi (przez drewno) powietrza. Znane są pojedyncze przypadki, w których drewno nie było przyczyną obciążenia PCP, a odkryto, że pochodziło ono od przedmiotów codziennego użytku (głównie odzież skórzana). Biomonitoring przyczynia się w takich przypadkach do wymiany informacji na temat rzeczywistego ryzyka dla zdrowia. Własne poglądy co do obciążenia środkami ochrony drewna zyskują przez to płaszczyznę rzeczową.

Firma Kinderumwelt GmbH opublikowała w marcu 2011 animację naukową na temat biomonitoringu.

W ramach tego projektu nie można podać dokładnych informacji na temat biomonitoringu pojedynczych substancji, ze względu na wielką ich różnorodność. Dlatego polecamy serwis portalu o biocydach Federalnego Urzędu Ochrony Środowiska, a w nim pojedyncze specyfikacje substancji.

Dalsze informacje znajdują się w artykułach Środki owadobójcze oraz Biomonitoring.

Wartości dopuszczalne/ wartości wskaźnikowe/ wartości progowe

Patrz specyfikacje pojedynczych substancji

Zapobieganie/ renowacja

Drewno stosowane w pomieszczeniach zazwyczaj nie wymaga środków ochrony. Fundacja konsumencka Warentest (2003) zaleca nie stosować żadnych ->biocydów we wnętrzach. Ogólna zasada stosowania środków ochrony drewna brzmi: "Tak dużo, jak to konieczne, tak mało, jak tylko możliwe."

Środki o silnym działaniu grzybobójczym, niszczącym insekty i inne mikroorganizmy mogą stosować jedynie osoby wykwalifikowane. Sklepy budowlane oferują jedynie środki działające zapobiegawczo przeciwko grzybowi powodującemu siniznę drewna. Sinizna nie niszczy struktury drewna, lecz powoduje jedynie jego zabarwienie na powierzchni. Mimo to, ->biocydy dostępne w sprzedaży nie są zupełnie bezpieczne. Konsument powinien dobrze rozważyć, czy zastosowanie środka ochrony drewna jest konieczne (Maj 2011).

Federalny Urząd Ochrony Środowiska (UBA) oraz Instytut Oceny Zagrożeń (BfR) ustosunkowały się we wspólnej deklaracji prasowej do zastosowania dyrektywy unijnej o biocydach w prawie niemieckim oraz deklarowania i oznaczania środków ochrony drewna.

Tanie impregnaty do drewna, oferowane w sklepach budowlanych i sklepach dla majsterkowiczów, nie zawierają żadnych oznaczeń, a zdaniem dawnego Federalnego Instytutu Ochrony Zdrowia Konsumenta i Weterynarii (BgVV) kryją często wysoki potencjał zagrożenia dla użytkowników.

Konsument powinien zwrócić uwagę, czy środki, które kupuje są zarejestrowane w Niemieckim Instytucie Techniki Budowlanej, Niemieckim Instytucie Certyfikatów Oznaczania Jakości (symbol jakości RAL) lub w Federalnym Urzędzie Ochrony Środowiska.

Drewno do konstrukcji nośnych musi być poddawane konserwacji przez specjalistów (maj 2011).

Środki zaradcze:

W zależności od tego, jak używane jest dane pomieszczenie oraz jakie substancje i w jakich ilościach zostały użyte, podejmowana jest decyzja, czy konieczne jest usunięcie zanieczyszczenia impregnatami  oraz jak to najlepiej zrealizować.

Oczywiście zrozumiała jest chęć zupełnego usunięcia wszelkich toksycznych substancji ochrony drewna ze środowiska domowego. Ale czy jest to naprawdę konieczne w każdym przypadku, czy też można byłoby zastosować inne środki zaradcze (np. antydyfuzyjne zapory i lakiery blokujące ulatnianie się toksyn), powinno zostać ocenione na podstawie wyników pomiarów i planowanego użytkowania pomieszczenia.

Broszura "Mieszkać bez trucizn" wydana przez fundację testowania towarów (Fundacja Warentest 2002, str. 40) zawiera dobre i wyważone porady na temat usuwania toksyn. Podaje ona informacje na temat stosowania środków ochrony pracy podczas wykonywania prac renowacyjnych, które są interesujące zwłaszcza dla majsterkowiczów.

Mehr zum Thema Środki ochrony drewna (ogólnie):

Diesen Artikel...

Stand: 14. Mai 2013 - 11:27 Uhr

Autor/Autorzy: