Soja i produkty sojowe

Produkty sojowe cieszą się w ostatnich latach rosnącym zainteresowaniem wśród konsumentów. Jednocześnie wrasta liczba osób reagujących alergicznie na rośliny strączkowe.

Soja - informacje ogólne

Ziarna soi należą podobnie jak fasola, groch i orzeszki ziemne do botanicznej rodziny roślin strączkowych (Leguminosae). Soja jest tanim źródłem białka i dlatego znajduje zastosowanie jako pasza dla zwierząt.

Konsumentom oferuje się szeroki i stale rosnący asortyment różnych produktów sojowych: ziarna soi, mleko sojowe, jogurt sojowy, śmietanka sojowa do gotowania, tofu (twaróg sojowy), miso (japońska pasta przyprawowa), natto (japoński ser sojowy), tempeh (produkt fermentacji soi), sos sojowy (sfermentowany).

Od 2006 roku sprzedaż produktów sojowych w Europie wzrosła o 19 procent (Recknagel, 2008).

Wiele produktów zawiera soję w wyniku procesów technologicznych. W tym przypadku na opakowaniu żywności soja musi być wymieniona jako składnik.

Czy soja wpływa na poprawę zdrowia?

W Europie soja cieszy się dobrą opinią.

Mówi się, że chroni przed atakami serca, raka piersi i jelita grubego, spowalnia proces starzenia, a także łagodzi objawy menopauzy.

Korzyści zdrowotne wynikające z jej spożycia są jednak kontrowersyjne. Pojawiają się coraz częściej głosy, które zwracają uwagę na możliwe negatywne skutki (Daniel 2008):

  • stosunkowo wysokie stężenia fitoestrogenów w soi mogą działać jako endocrine disruptors (z ang. substancje zaburzające funkcjonowanie układu hormonalnego) i negatywnie wpływać na płodność,
  • wzrasta liczba doniesień o ciężkich reakcjach alergicznych,
  • u wielu dzieci, które z powodu alergii na mleko krowie otrzymywały substytuty mleka na bazie soi, również rozwinęła się alergia na soję.

Alergenność poszczególnych produktów sojowych i alergia na soję

Alergenność poszczególnych produktów sojowych

Ażeby doszło do reakcji alergicznej, musi być obecna wystarczająca ilość niezmienionego białka sojowego w diecie.

Istnieją różne alergeny sojowe, składniki białkowe soi (proteiny).

Na przykład dojrzałe ziarna soi zawierają najczęściej alergen Gly m 4. Ponadto w mleku, jogurcie, płatkach, tofu i sojowym białku w proszku, które stosuje się w suplementacji diety, znaleziono znaczne ilości alergenu Gly m 4.

W fermentowanych produktach, takich jak sos sojowy i miso badania nie wykazały istotnych ilości alergenu Glym4. Niemniej jednak alergicy powinni zachowywać ostrożność z tymi produktami. W zależności od sposobu produkcji, soja fermentowana może również zawierać alergen sojowy w ilości, wystarczającej do wywołania alergii.

Alergia na soję

Istnieją dwie możliwości, w jaki sposób może powstać alergia na soję:

Pierwotna: alergia na soję powstaje, gdy po spożyciu produktów sojowych, jak mleko sojowe, rozwinie się nadwrażliwość na soję. U osoby uczulonej ponowne spożycie może spowodować reakcję alergiczną, która objawia się biegunką, nudnościami, wymiotami lub pogorszeniem wyglądu skóry. W skrajnych przypadkach może dojść również do wstrząsu anafilaktycznego. Najczęściej dotyka to niemowlęta i małe dzieci, które z powodu alergii na mleko krowie przyjmują produkty mlekozastępcze na bazie soi. Główne alergeny w pierwotnej alergii sojowej to białka Gly m 5 i Gly m 6. To ostatnie jest termostabilne i długo przetwarzane przez organizm.

Wtórna: o alergii wtórnej na soję mówimy przypadku tak zwanej reakcji krzyżowej na pyłki. Białko sojowe Gly m 4 odznacza się dużym chemicznym podobieństwem do wywołującego alergię białka pyłku brzozy. Gly m 4 jest termostabilne i dopiero po czterech godzinach gotowania przestaje być wykrywalne. U alergików na pyłki brzozy, reakcja alergiczna może wystąpić już podczas pierwszego spożycia produktu sojowego, ponieważ uczulenie nie jest wywołane przez produkt sojowy, tylko przez pyłek. Reakcja alergiczna dotyka pacjenta całkowicie nieoczekiwane. Objawy są podobne do pierwotnej alergii; może wystąpić obrzęk warg, pieczenie w ustach, obrzęk języka i krtani, co może spowodować duszności. W skrajnych przypadkach może również dojść do wstrząsu anafilaktycznego.

Ogólnie rzecz biorąc, wtórna alergia na soję związana z uczuleniem na pyłki brzozy, występuje znacznie częściej niż wyżej opisana alergia pierwotna.

Diagnostyka

Istnieje kilka sposobów diagnozowania alergii na soję, które wzajemnie się uzupełniają. Najpierw pacjent powinien się zastanowić, jakie objawy pojawiają się po spożyciu, jakich środków spożywczych. Jeżeli soja jest podejrzanym alergenem, to lekarz może wykonać testy skórne (pricktest). W przypadku prick testu na skórę nanoszone są albo specjalne ekstrakty sojowe albo produkty sojowe, i za pomocą małego lancetu są wprowadzane pod skórę.

Test z ekstraktem ma tylko zastosowanie do ustalenie pierwotnej alergii na soję. W diagnostyce wtórnej alergii na soję ta metoda nie ma zastosowania, ponieważ zawartość Gly m 4 jest niewystarczająca.

Uwaga: pozytywny test na alergię nie oznacza, że rzeczywiście występuje alergia na soję. Dla postawienia właściwej diagnozy należy uprzednio dokładnie określić związek pomiędzy występowaniem dolegliwości a danym produktem sojowym. W przypadku wątpliwości kontrolowana prowokacja podejrzanym produktem sojowym, pod nadzorem lekarza, może. przyczynić się do wyjaśnienia problemu.

Leczenie i zapobieganie

Pacjenci, u których rozpoznano alergię, powinni unikać produktów sojowych. Dotyczy to w szczególności produktów o wysokiej zawartości nieprzetworzonego białka sojowego, jak mleko sojowe, jogurt, płatki sojowe, tofu i białko sojowe w proszku. Ponadto karmienie sondą może zawierać nieprzetworzone białka sojowe.

Pacjenci cierpiący na alergię pierwotną muszą unikać wszystkich produktów sojowych. Istotne dla tej alergii białka są termostabilne i wytrzymują także proces fermentacji. Szczególnie wrażliwe osoby powinny też zrezygnować z oleju sojowego, ponieważ może on zawierać jeszcze pozostałości białka.

Większość cierpiących na wtórną alergię na soję toleruje mocno sfermentowane i poddane obróbce termicznej produkty. Ale tutaj również zalecana jest ostrożność. W zależności od procesu produkcji również te produkty mogą zawierać nieprzetworzone białka sojowe.

Kto doświadczył wstrząsu anafilaktycznego powinien zawsze mieć przy sobie przepisany przez lekarza zestaw przeciwwstrząsowy.

Soja jest też często wykorzystywana jako środek pomocniczy w produkcji środków spożywczych. Od listopada 2005 r. na opakowaniu produktu musi być podana ta informacja.

Również niektóre leki zawierają małe ilości białka sojowego. Ilość białka z reguły jest niewystarczająca, ażeby wywołać reakcję alergiczną. Pewnego ryzyka związanego z zawartością pozostałości białka nie można wykluczyć. Alergicy na soję powinni w przypadku wątpliwości skonsultować się z farmaceutą.

Immunoterapia swoista (SIT)

Jak dotąd nie opracowano metody, która mogłaby alergię na soję leczyć za pomocą SIT. W praktyce jednak okazało się, że pacjenci poddani terapii odczulającej na pyłki brzozy, mieli mniej problemów z innymi wtórnymi alergiami pokarmowymi (np. alergia na jabłka). Kwestia czy dotyczy to również soi jest otwarta. Klinika dermatologiczna w Lipsku prowadzi badania na ten temat.

Zapobieganie

U alergików na pyłki brzozy występuje szczególnie wysokie ryzyko rozwoju alergii wtórnej na soję. Powinni oni zachowywać ostrożność i unikać mleka sojowego.

Mehr zum Thema Soja i produkty sojowe:

Diesen Artikel...

Stand: 16. Mai 2013 - 11:29 Uhr

Autor/Autorzy: