Rtęć w termometrach lekarskich

W sektorze gospodarstw domowych rtęć metaliczna występuje jeszcze najczęściej w termometrach lekarskich, barometrach i klasycznych aparatach do pomiaru ciśnienia krwi. Zawartość rtęci w termometrze zwykle wynosi około 1 grama.

Czasami zdarza się, że termometr zawierający rtęć ulegnie uszkodzeniu w ustach lub na podłodze. Co należy w takim przypadku zrobić i jak ocenić zagrożenie?

Zagrożenia dla zdrowia

Połknięta rtęć metaliczna praktycznie nie jest resorbowana z przewodu pokarmowego. Rtęć z uszkodzonego w ustach termometru jest więc toksykologicznie bez znaczenia.

Natomiast rtęć rozlana z termometrów lekarskich odparowuje i zwłaszcza w małych, słabo wentylowanych pomieszczeniach może prowadzić do ciężkiego zatrucia (choroba Feera u małych dzieci). Wdychane pary rtęci są do około 80 procent wchłaniane przez płuca. Rtęć pierwiastkowa może przekraczać barierę krew-mózg i barierę łożyskową.

Po wchłonięciu przez płuca rtęć pierwiastkowa jest szybko utleniana do nieorganicznych związków rtęci (Hg 2+) w erytrocytach, wątrobie i mózgu. Jony Hg2+ w nieznacznym już stopniu mogą przechodzić przez barierę krew-mózg i barierę łożyskową. Wiążą się one z biomolekułami zawierającymi siarkę, takimi jak glutation, hemoglobina i enzymy, oddziaływując ujemnie na ich funkcjonowanie. Nieutleniona rtęć pierwiastkowa może być wydychana przez płuca.

Ostre zatrucie rtęcią pierwiastkową

Wdychanie dużych ilości rtęci pierwiastkowej uszkadza najpierw płuca. Za stężenie krytyczne przyjęto wartości wyższe niż 1 miligram rtęci na metr sześcienny powietrza. Mogą one powodować kaszel, duszność, bezdech i najcięższe zapalenia oskrzeli i płuc. Szczególnie narażone są małe dzieci.

Przewlekłe zatrucie rtęcią pierwiastkową

Dawniej osoby narażone zawodowo, jak kapelusznicy, którzy pracowali z futrem i filcem bejcowanym rtęcią były powszechnie uważane za szalone ("Mad Hatter" z Alicji w Krainie Czarów). Wiele nowych doniesień dotyczących przewlekłego zatrucia rtęcią pochodzi również z medycyny pracy.

Objawami długotrwałego inhalacyjnego narażenia na pary rtęci są drżenia (począwszy od drżenia palców), patologicznie zwiększona pobudliwość i zapalenie błony śluzowej łuków zębowych (łac. gingivitis, zapalenie dziąseł).

U dziecka przewlekłe zatrucie prowadzi do - obecnie rzadkiej choroby Feera (synonimy: neuroza Feera, M. Selter-Swift-Feer, akrodynia, Pink Disease).

Oczywistym jest, iż organizm, a zwłaszcza mózg u małych dzieci, w porównaniu do osób dorosłych jest bardziej wrażliwy na stosunkowo niewielkie ilości rtęci. Wielokrotnie powtarzały się opisy przypadków chorobowych u małych dzieci, u których rozwinięte ciężkie objawy choroby występowały już przy stężeniach w moczu poniżej 50 mikrogramów na litr.

Symptomatyka chorobowa charakteryzuje się objawami ze strony ośrodkowego układu nerwowego, układu wegetatywnego oraz dermatologicznymi, jak ciężkie niedociśnienie, później odmowa chodzenia, stania i siedzenia, smutne, ponure i żałosne zachowanie, apatia uwarunkowana motorycznie, bóle mięśni i stawów, utrata apetytu, utrata masy ciała, nocne zaburzenia snu, senność w ciągu dnia, zwiększone pocenie się, silne swędzenie, nadciśnienie, światłowstręt, symetryczne zaczerwienienie (akrodynia, Pink Disease) na nosie, rękach i nogach (Mühlendahl 1990 i 1991).

Biomonitoring i środki zaradcze

Biomonitoring

Nagle występująca wysypka skórna, w przeciwieństwie do przewlekłej egzemy, na pośladkach.Jak duże jest obciążenie organizmu rtęcią można określić na podstawie badania moczu, krwi lub próbek włosów.

Szczegóły zawiera tekst informacyjny „Oznaczanie ekspozycji na rtęć”.

Środki zaradcze

Wskutek rozbicia się termometrów lekarskich, barometrów lub aparatów do pomiaru ciśnienia krwi na bazie rtęci może dojść do zanieczyszczenia powietrza rtęcią. Pomieszczenie, w którym do tego doszło powinno być dobrze wietrzone – i to w ciągu wielu tygodni. Widoczne kuleczki rtęci powinny zostać wyzbierane za pomocą odpowiedniego materiału (np. karty do gry), czy też za pomocą pędzelka.

Również pomocna może być pipeta (np. do zakraplania oczu), przy czym nie jest całkiem łatwe „zassanie w odpowiednim momencie” kuleczek rtęci. Krótkotrwały kontakt ze skórą nie jest niebezpieczny, natomiast powinno się unikać wdychania par. Do momentu usunięcia rtęci, jako odpadu niebezpiecznego, można ją przechowywać w naczyniu z wodą.

Rtęć w trudno dostępnych miejscach (np. w szparach podłogowych) można usunąć za pomocą specjalnych środków absorbujących rtęć (np. Mercurisorb). Absorbent ten jest wprawdzie dostępny w aptekach, ale niezbyt tani).

Nie jest wskazane usuwanie rtęci odkurzaczem, ponieważ metal może się rozproszyć w pomieszczeniu na dużej powierzchni.

Pary rtęci są cięższe od powietrza. Małe dzieci bawiące się na podłodze w tych pomieszczeniach są szczególnie narażone na ryzyko zatrucia.

Dyrektywa UE zakazuje stosowania rtęci w termometrach lekarskich

Na poziomie Unii Europejskiej od kwietnia 2008 roku wprowadzanie do obrotu zawierających rtęć termometrów lekarskich, barometrów i aparatów do pomiaru ciśnienia krwi jest zabronione. Zakaz nie dotyczy określonych urządzeń pomiarowych używanych do celów naukowych lub medycznych oraz urządzeń starych i będących już w użyciu.

Więcej informacji można znaleźć Rtęć – tekst informacyjny.

Uwaga: nowsze termometry szklane zawierają stop galu, indu i cyny.

Mehr zum Thema Rtęć w termometrach lekarskich:

Diesen Artikel...

Stand: 16. Mai 2013 - 11:16 Uhr

Autor/Autorzy: