Radon

Radon jest naturalnie występującym radioaktywnym gazem szlachetnym. Jest bezbarwny, bezwonny, bez smaku i jako gaz szlachetny praktycznie nie wchodzi w reakcje chemiczne. Radon powstaje w procesie naturalnego rozpadu uranu i toru poprzez radioaktywny rozpad nuklidu macierzystego radu. W zależności od szeregu promieniotwórczego powstają różne izotopy radonu. Najważniejsze znaczenie dla medycyny środowiskowej ma izotop radonu Rn222. Jego czas połowicznego rozpadu wynosi 3,8 dnia, po czym powstają inne produkty radioaktywne. Dwa inne izotopy radonu Rn219 i Rn220 podlegają dużo szybszemu rozpadowi (czas połowicznego rozpadu odpowiednio 4 sekundy oraz 55 sekund).

Występowanie i zastosowanie

Radon w przygruntowej warstwie powietrza

Radon powstaje w ziemi i występuje wszędzie, szczególnie jednak w średnich górach ze skałami granitowymi. Poniższa mapa zawartości radonu w przygruntowej warstwie powietrza obrazuje przeglądowo obciążenie w poszczególnych regionach.

Radon

Jest to mapa do celów poglądowych. Dane te nie są wystarczające do wyciągania wniosków na temat mniejszych obszarów ani do  szacowania obciążenia dla pojedynczych budynków. Wyjaśnienia znajdują się w: KEMSKI, J., SIEHL, A., STEGEMANN, R., VALDIVIA-MANCHEGO, M. (1999): Geogene Faktoren der Strahlenexposition unter besonderer Berücksichtigung des Radonpotentials. - Schriftenreihe Reaktorsicherheit und Strahlenschutz, BMU-1999-534, str. 133, Bonn.

Średnie stężenie radonu w pomieszczeniach przeznaczonych do przebywania w nich osób wynosi w iemczech 49 Bq/ m3. Średnio w jednym z szesnastu mieszkań wartości przekraczają 100 Bq na m3 a średnio w jednym na 1400 mieszkań przekraczają nawet 1 000 Bq na m3 (dane z marca 2007). Wysokie stężenia radonu występują w następujących regionach: Eifel, Szwarzwald, Bayrischer Wald, Fichtelgebirge, Góry Harz, Thüringer Wald oraz Erzgebirge.

Efekt kominowyRadon zawarty w przygruntowej warstwie powietrza może wnikać do pomieszczeń piwnicznych w budynkach mieszkalnych a stąd zostać przetransportowany na wyższe piętra dzięki efektowi kominowemu. W zależności od miejscowych warunków geologicznych i przepuszczalności radonu przez mury w piwnicy stwierdza się stężenia w wysokości od kilku do kilku tysięcy Bq/m3 powietrza wewnętrznego. Średnie stężenie w Niemczech wynosi 50 Bq/m3.

Jednostka jeden Becquerel (Bq) odpowiada jednemu rozpadowi atomowemu na sekundę. W sztolniach radonowych stosuje się radon do celów terapeutycznych, szczególnie do leczenia chronicznych schorzeń narządu ruchu. Konieczne jest w tym przypadku rozważenie oczekiwanych korzyści terapeutycznych w stosunku do narażenia na promieniowanie.

Radon w wodzie pitnej

Czasami woda pitna może zawierać radon. Stężenie radonu w wodzie zależy od sposobu uzyskiwania wody, lokalnych warunków geologicznych oraz sposobu uzdatniania. Stężenie radonu może wahać się od kilku Bq/l do wartości rekordowych ponad tysiąca Bq/l. Pomiary Urzędu ds. Środowiska Bawarii (Augsburg) wykazały, że podwyższone stężenie radonu w wodzie pitnej (tzn. wartości powyżej 100 Bq na litr) występuje jak do tej pory wyłącznie w skale macierzystej w górach północno-wschodniej Bawarii (Reifenhäuser und Vornehm, 2011).

Zagrożenia zdrowotne

Wchłanianie i dystrybucja w organizmie

Radon wdychany jako obojętny chemicznie gaz nie wchodzi w reakcje chemiczne w płucach i w dużej mierze zostaje natychmiastowo wydychany. Znaczenie dla zdrowia mają przede wszystkim produkty rozpadu radonu, w tym przypadku są to radioaktywne izotopy metali ciężkich, takich jak polon, bizmut i ołów, które odkładają się w płucach. Promieniowanie radioaktywne, które produkują (rozpad alfa i beta), może uszkadzać tkankę płuc.

Działanie na organy

Od dawna znany jest związek między obciążeniem radonem a ryzykiem raka płuc. Dwa obszerne badania epidemiologiczne z lat 1990 do 1997 wykonane przez Centrum Badawcze GSF w Neuherberg wykazały, że zwiększenie stężenia radonu o 100 Bq/m3 zwiększa ryzyko raka płuc o 10 procent. Odpowiadałoby to 4 tys. dodatkowych zachorowań w Niemczech rocznie. Około 7 procent zachorowań na raka płuc przypisywane jest radonowi i jego produktom rozpadu. Najważniejszą przyczyną zachorowań na raka płuc w ogóle społeczeństwa jest jednak palenie tytoniu. Palenie jest przyczyną do 90 procent zgonów na raka płuc. Przy czym przypuszcza się, że ryzyko wystąpienia raka płuc u palaczy przy jednoczesnej ekspozycji na radon jest szczególnie wysokie.

Poniższa tabela przedstawia ryzyko absolutne zgonu na raka płuc przed osiągnięciem wieku 75 lat dla grup osób:

 

0 Bq/m3

800 Bq/m3

osoby nigdy niepalące

0,4 %

0,7 %

palacze (15-24 papierosów dziennie do 30-go roku życia)

2,3 %

3,7 %

palacze (15-24 papierosów dziennie do 50-go roku życia)

4,3 %

7,2 %

palacze (15-24 papierosów dziennie do 75-go roku życia)

10,4 %

16,9 %

(Źródło: magazyn „mensch+umwelt spezial”, wyd. 18 2006, str. 41)

Analityka

Dozymetry służące do pomiaru stężenia radonu w powietrzu wewnętrznym.Stężenie radonu w powietrzu w pomieszczeniach można zmierzyć w prosty sposób. Koszt to około 30 do 50 euro za pomiar. Aby wyrównać wahania w różnych porach dnia lub w ciągu roku należy wykonać pomiary długoterminowe trwające co najmniej dwa do trzech miesięcy (najlepiej w okresie grzewczym). Dokładniejszych wyników dostarcza pomiar trwający minimum rok.

Ministerstwo ds. Środowiska, Zdrowia i Ochrony Konsumenta Bawarii zaleca ustawienie co najmniej dwóch dozymetrów w domkach jednorodzinnych, najlepiej w często używanych pomieszczeniach na najniższej kondygnacji budynku. Pomiary radonu i ich analizy wykonywane są w Niemczech przez następujące instytucje:

ALTRAC Radon-Messtechnik
Dorothea-Viehmann-Straße 28
12524 Berlin
www.altrac.de

Karlsruher Institut für Technologie (KIT)
Hauptabteilung Sicherheitsmanagement
Strahlenschutz-Dosimetrie
Herrmann-von-Helmholtz-Platz 1
76344 Leopoldshafen
www.ksm.kit.edu

Helmholtz Zentrum München
Auswertungsstelle Radon-Messdienst
Ingolstädter Landstraße 1
85761 Oberschleißheim
www.helmholtz-muenchen.de/awst

Landesanstalt für Personendosimetrie und Strahlenschutzausbildung,
Mecklenburg-Vorpommern
Köpenicker Straße 325
Haus 41
12555 Berlin
www.lps-berlin.de

Materialprüfungsamt Nordrhein-Westfalen
Dezernat 33
Marsbruchstraße 186
44287 Dortmund
www.mpanrw.de

Radon Analytics
Kemski, Klingel GbR
Euskirchener Straße 54
53121 Bonn
www.radon-analytics.com

Źródło: Federalny Urząd Ochrony przed Promieniowaniem 2011, stan na 10.01.2011.

Przede wszystkim mieszkańcy obszarów, które na mapie radonu zaznaczono jako bardzo obciążone, powinni rozważyć dokonanie pomiarów. Stężenie radonu nie zależy jednak jedynie od podłoża, ale również od warunków architektonicznych. Położenie w obszarze zaliczanym do obciążonych radonem nie oznacza, że otrzymamy również wysokie wyniki zawartości radonu w powietrzu wewnętrznym.

Grafikę na tej stronie ("dozymetry do pomiaru radonu") zamieszczamy za uprzejmą zgodą Laboratorium Kantonu Aargau, Urząd Kontroli Żywności, Bezpieczeństwa Chemicznego i Biologicznego (Zdjęcia: Szwajcarski Urząd ds. Zdrowia).

Wartości dopuszczalne / wartości wskaźnikowe

Woda pitna

W znowelizowanym niemieckim Rozporządzeniu o Wodzie Pitnej z maja 2011 nie pojawia się wartość dopuszczalna dla radonu. Niemiecka Komisja ds. Ochrony przed Promieniowaniem zaleca wartość referencyjną zawartości radonu w wodzie pitnej na poziomie 100 Bq/l (SSK 2003).

Powietrze wewnętrzne

Miejsca pracy z podwyższoną ekspozycją na radon podlegają Rozporządzeniu o Ochronie przed Promieniowaniem. Nie istnieją regulacje prawne na temat stężenia radonu w pomieszczeniach mieszkalnych, są one jednak w przygotowaniu. Niektóre instytucje ustaliły jednakowoż wartości dopuszczalne i wskaźnikowe:

Komisja Europejska

Komisja Europejska zaleciła w roku 1990 zmniejszenie zawartości radonu w pomieszczeniach poprzez zabiegi budowlane tak, aby osiągała ona w nowych budynkach maksymalnie 200 Bq/m3 a w starym budownictwie nie więcej niż 400 Bq/m3 .


International Commission on Radiological Protection (ICRP)

Międzynarodowa Komisja ds. Ochrony przed Promieniowaniem podaje, że w zakresie wartości od 200 do 600 Bq/m3 wymagana jest interwencja urzędowa.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO)

WHO zdecydowała w 2001 roku, że należy podejmować środki dla zmniejszenia ekspozycji na radon od wartości 250 Bq/m3.


Komisja Ochrony przed Promieniowaniem (SSK)

Niemiecka Komisja Ochrony przed Promieniowaniem wydała w roku 1994 następujące zalecenia:

  1. 250 Bq/m3 to górna wartość normy. Jeżeli wyniki pomiarów są w normie, podejmowanie środków zaradczych uważa się za niekonieczne.
  2. Dla wartości w zakresie od 250 do 1000 Bq/m3 można rozważyć proste środki redukcji narażenia na radon. W zależności od warunków budowlanych i stylu życia mieszkańców można zmniejszyć obciążenie poprzez częstsze i intensywniejsze wietrzenie oraz uszczelnienie widocznych miejsc przedostawania się radonu. W rachubę wchodzi również zmiana warunków ciśnieniowych w budynku po uprzedniej specjalistycznej konsultacji.
  3. Wartości wykraczające ponad 1000 Bq/m3 uzasadniają również bardziej kosztowne środki zaradcze.

Podsumowując: Komisja Ochrony przed Promieniowaniem zaleca stosowanie ochrony przed radonem w nowych budynkach powstających na terenach o podwyższonych wartościach.

Tutaj znajdziesz opinię Komisji Ochrony przed Promieniowaniem (SSK 2005) na temat europejskich badań naukowych dotyczących radonu.

Środki naprawcze

Federalne Ministerstwo ds. Środowiska, Ochrony Przyrody i Bezpieczeństwa Reaktorów wspólnie ze Szwajcarskim Urzędem Zdrowia opublikowało broszury na temat obniżania stężenia radonu w budynkach mieszkalnych. O tym, jak pilne jest przeprowadzenie remontów decyduje wysokość wyniku pomiarów. W przedziale od 200 do 400 Bq/m3 mogą wystarczyć proste prace remontowe wykonane we własnym zakresie. W przedziale od 200 do 400 Bq/m3 konieczne będą średnio pilne remonty, a powyżej 1000 Bq/m3 należy jak najszybciej zlecić  zaplanowanie koncepcji napraw odpowiedniemu fachowcowi.

Poniżej wymieniono najważniejsze remontowo-budowlane środki zaradcze:

  • Prowizorycznie można intensywniej wietrzyć pomieszczenia mieszkalne i piwniczne.
  • Usunięcie nieszczelności w pomieszczeniach piwnicznych (rysy w podłogach i ścianach, fugach, przejściach rur, kanałach instalacyjnych,).
  • Uszczelnienie szybów instalacyjnych i otworów inspekcyjnych (ogrzewanie, instalacja wodna,  elektryka).
  • Powlekanie przepuszczalnych powierzchni warstwą ochronną (malowanie itd.).
  • Fachowe pokrycie betonem naturalnego podłoża w piwnicach.
  • Kontrolowana dostawa powietrza zewnętrznego dla zapobiegania dużych różnic ciśnień (kotłownie, kominki, piece).

Dalsze informacje na temat radonu w budynkach (stan na marzec 2007) opublikował Federalny Urząd Ochrony przed Promieniowaniem (BfS).

Aktualnie: Ministerstwo Środowiska i Rolnictwa Saksonii udostępniło interaktywną prezentację o radonie w celach edukacyjnych oraz porady, jak bezpiecznie budować.

Diesen Artikel...

Stand: 16. Mai 2013 - 11:20 Uhr

Autor/Autorzy: