Pyretroidy

Opis

Pyretroidy to insektycydy czwartej generacji. Miały za zadanie zastąpić insektycydy poprzedniej generacji, które budziły obawy pod względem toksykologicznym i ekologicznym, między innymi organiczne związki chloru takie jak lindan czy DDT, organiczne związki kwasu fosforowego i karbaminowego.

Pyretroidy są syntetycznymi związkami podobnymi do naturalnego pyretrum. Związek ten występuje w kwiatach wielu rodzajów chryzantem. Wadą pyretrum jest duża niestabilność pod wpływem światła, temperatury i powietrza oraz stosunkowo szybki rozkład przez enzymy detoksykacyjne organizmu.

Po odkryciu substancji wzmacniającej (piperonylobutoksyd, PBO), która spowalnia rozkład pyretrum w organizmie, osiągnięto trzydziestokrotnie lepszą skuteczność. Specjalne modyfikacje chemiczne głównej struktury pyretrum doprowadziły do powstania ponad tysiąca znanych syntetycznych pyretroidów.

Podział

Ze względu na strukturę chemiczną pyretroidy dzielimy na dwa typy: typ I, np. permetryna, aletryna, bioresmetryna oraz typ II, np. cypermetryna i deltametryna.

Trwałość

Ze względu na trwałość w środowisku pyretroidy dzielą się na trwałe i nietrwałe. Pyretroidy nietrwałe działają od kilku godzin do kilku dni, podczas gdy pyretroidy trwałe takie jak permetryna, cypermetryna, cyflutryna i deltametryna są skuteczne wiele tygodni.

Sposób działania

Pyretrum i pyretroidy działają w ten sam sposób: przenikają przez błonę komórkową neuronow, blokując kanały sodowe.

Działają jak toksyny kontaktowe, które wywołują u insektów pobudzenie, paraliż i śmierć. Pyretroidy działają bardzo wybiórczo. Na insekty (zmiennocieplne!) działają około 4400 razy silniej niż na ludzi i zwierzęta (stałocieplne!).

Występowanie/Zastosowanie

Pyretroidy znajdują zastosowanie w rolnictwie (uprawa warzyw i owoców), leśnictwie i przemyśle drzewnym, produkcji roślin ozdobnych oraz dezynsekcji samolotów. Naturalne pyretrum dopuszczone jest w rolnictwie ekologicznym. Pyretrum oraz pyretroidy stosuje się w środowisku domowym:

  • jako środki ochrony drewna,
  • jako impregnant tekstyliów przeciwko szkodnikom (ochrona wełnianych dywanów przed larwami moli i chrząszczy z gatunku mrzyków),
  • jako impregnant tekstyliów przeciwko insektom i pasożytom (np. impregnacja permetryną mundurów wojskowych Bundeswehry w działaniach zagranicznych),
  • w dyfuzorach elektrycznych (przeciw muchom i komarom),
  • w sprayach i pułapkach (przeciw karaluchom, mrówkom domowym, mrówkom faraona itp.),
  • jako środek do zwalczania pcheł (przeciw pchłom zwierzęcym),
  • jako środek przeciw wszom ("Goldgeist forte", "Quellada P") i świerzbowcom (np. InfectoScab®).

Zagrożenia dla zdrowia

Pyretroidy są względnie słabo resorbowane zarówno w układzie pokarmowym jak i przez skórę. Największa resorpcja następuje w układzie oddechowym. Po tym, jak pyretroidy dostaną się do ludzkiego organizmu, są szybko wydalane i detoksykowane przez własne enzymy.

Tak zwany czas połowicznego rozpadu wynosi średnio pół dnia. Badania naukowe na temat rozprzestrzenianie się i magazynowania pyretroidów w organizmie człowieka i zwierząt wykazały, iż substancje te nie są magazynowane przez organizmy stałocieplne.

Objawy zatrucia

Zarówno naturalne pyretrum, jak i syntetycznie wytworzone pyretroidy, są przede wszystkim neurotoksyczne, czyli działają jako toksyny dla układu nerwowego. W przypadku ostrego zadziałania w odpowiednio wysokim stężeniu wywołują podrażnienie i zaczerwienienie skóry i błon śluzowych, mrowienie, świąd, pieczenie oczu i podrażnienie dróg oddechowych. Na pierwszy plan wysuwa się więc oddziaływanie na obwodowy okład nerwowy. Odczucia te występują tylko na obszarze narażonej skóry i szybko zanikają. Jak do tej pory nie zaobserwowano trwałych uszkodzeń.

W chronicznych przypadkach dochodzi do zaburzeń w obwodowym i ośrodkowym układzie nerwowym, co objawia się zaburzeniami czucia, bólami głowy, zaburzeniami równowagi, lękiem, zaburzeniami widzenia i słuchu oraz objawami ze strony układu trawiennego (nudności) (Michalak i współpracownicy 1999).

Szczególna wrażliwość u dzieci

Możliwe, że noworodki i dzieci są bardziej zagrożone działaniem pyretroidów niż dorośli. Odpowiednich wskazówek dostarczyły badania na zwierzętach. Być może związane jest to z niedoborem enzymów detoksykujących w organizmie niemowlęcia.

Inne oddziaływania

Oprócz działania neurotoksycznego pyretrum i pyretroidów nie można pominąć ich działania jako alergen kontaktowy.

Obciążenie pyretroidami

W pojedynczych przypadkach dyskutowano typowe sytuacje obciążenia pyretroidami i ich związek z ewentualnymi skutkami zdrowotnymi. Należy jednak uwzględnić, że komercyjne środki zawierają oprócz pyretroidów zazwyczaj jeszcze inne substancje czynne oraz rozpuszczalniki i dodatki, które również mogą szkodzić zdrowiu. Jak dotąd mało wiadomo o (możliwym) wzajemnym oddziaływaniu tych substancji między sobą.

Na koniec nie można pominąć czasu trwania ekspozycji oraz rzeczywiście przyswojonej ilości substancji. Poniżej opisano dokładniej poszczególne przypadki:

  • pyretroidy po zwalczeniu szkodników,
  • pyretroidy w dywanach (zwalczanie moli),
  • pyretroidy w dyfuzorach elektrycznych,
  • zastosowanie środków szkodnikobójczych zawierających pyretroidy,
  • pyretroidy a odwszawianie.

Analityka

Pyretrum, pyretroidy i substancję wzmacniającę PBO (piperonylobutoksyd) można oznaczać w próbkach kurzu oraz materiału pobieranego z dywanów, tekstyliów, drewna itp. W analizie kurzu domowego należy poddać badaniu tak zwaną „frakcję mniejszą niż 2 mm” ze względu na porównywalność. W ramach badania środowiskowego przeprowadzonego przez Niemiecki Urząd ds. Ochrony Środowiska w przypadkowo wybranych mieszkaniach znaleziono średnio 0,22 miligrama permetryny na kilogram kurzu domowego – z tendencją wzrostową na przestrzeni lat.

Analiza powietrza wewnętrznego jest zasadna jedynie do ok. trzech dni od momentu zastosowania środków zawierających pyretroidy, gdyż substancje te praktycznie nie parują ze względu na niską prężność.

Biomonitoring

Stwierdzenie pyretroidów we krwi może udać się jedynie w ciągu kilku godzin po dostaniu się ich do organizmu, gdyż substancje te szybko ulegają rozkładowi. Badanie krwi jest więc zazwyczaj bezskuteczne. Większość pyretroidów znajdowanych w środowisku domowym posiada podobną strukturę chemiczną. Podczas rozkładu podstawowej struktury chemicznej w organizmie powstają trzy typowe produkty przemiany materii, które można stwierdzić w moczu. Nazwy tych związków chemicznych mają skomplikowane brzmienie, więc najczęściej stosuje się skróty 3-PBA, Cl2CA oraz Br2CA.

Wartości referencyjne dla ogółu społeczeństwa

Obecnie obowiązujące wartości referencyjne dla metabolitów pyretroidów, ustalone na poziomie podstawowego obciążenia populacji pyretroidami:

  • dla cis-CL2CA       1 mikrogram na litr moczu
  • dla trans-CL2CA    2 mikrogramy na litr moczu
  • dla 3-PBA              2 mikrogramy na litr moczu

(Źródło: Komisja "Human-Biomonitoring" Federalnego Urzędu ds. Ochrony Środowiska (2005)).

Wartości referencyjne dla dzieci

Obecnie istnieją wartości referencyjne metabolitów pyretroidów w moczu u dzieci, które opierają się na danych badania środowiskowego dzieci w Niemczech (Kinder-Umwelt-Survey 2003 / 2006). Wartości te zostały opracowane przez komisję "Human-Biomonitoring" (2009) i są identyczne z wartościami dla ogółu społeczeństwa.

Wartości dopuszczalne/ wartości wskaźnikowe/ wartości progowe

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oraz (dawny) Federalny Instytut Ochrony Zdrowia Konsumenta i Weterynarii (BgVV, obecnie BfR) ustaliły całkowitą dzienną tolerowaną dawkę dla pyretrum i pyretroidów (podawaną w mikrogramach na kilogram masy ciała):

  • pyretrum: 50 mikrogramów/kg/dzień
  • permetryna: 50 mikrogramów/kg/dzień
  • deltametryna: 10 mikrogramów/kg/dzień

Dla produktów spożywczych obowiązują w Niemczech wytyczne z „Rozporządzenia o dopuszczalnych ilościach pozostałości pestycydów i nawozów w produktach spożywczych”.

W 1992 roku dawny Federalny Urząd ds. Zdrowia podał wartość orientacyjną dla zawartości pyretroidów w kurzu domowym, w wysokości 1 mg na kg kurzu. Wartość ta nie opierała się na aspektach toksykologicznych (a tym samym zdrowotnych) a przedstawiała jedynie ówcześnie stosowany zakres pomiarowy w analityce. Dziś już nie obowiązuje. Obecnie nie istnieje żadna obowiązująca skala do oceny wyników pomiarów pyretroidów w kurzu domowym (BgVV 2000).

Profilaktyka /środki zaradcze

Środki ochrony drewna i insektycydy

Obecność szkodników we wnętrzach jest widoczną wskazówką błędów budowlanych oraz słabej higieny w mieszkaniu lub kuchni. Zapobieganie polega więc na odpowiednim przechowywaniu produktów spożywczych i odpadów, regularnym wyrzucaniu odpadów i dokładnym czyszczeniu mieszkania. Czasem nieuniknione jest zastosowanie środków do zwalczania szkodników, między innymi ze względu na ochronę przed epidemią. Działania te może przeprowadzać jedynie specjalista (kwalifikacje!) stosując odpowiednie środki ostrożności, w celu wykluczenia ->kontaminacji żywności, tekstyliów, mebli itd..

W zasadzie laicy nie powinni używać we wnętrzach pyretroidów o długotrwałym działaniu. Temat stosowania środków ochrony drewna (zawierających pyretroidy) opisano w tekście informacyjnym pt.  „Środki ochrony drewna”.

Pyretroidy a zwierzęta domowe

Należy koniecznie unikać zbyt bliskiego kontaktu dzieci ze zwierzętami domowymi bezpośrednio po leczeniu środkami do zwalczania pasożytów zewnętrznych. Odpowiednie ostrzeżenie zostało wydane przez ”Centralny rejestr zatruć, niebezpiecznych substancji i produktów, medycyna środowiskowa” przy dawnym BgVV (obecnie BfR).

Pyretroidy w dywanach

Właściwie jedynie w rzadkich przypadkach można zrezygnować z impregnacji wełnianych dywanów  przeciwko larwom moli, jeżeli dywan leży na otwartej przestrzeni i jest regularnie czyszczony oraz gdy pogodzimy się z ewentualną inwazją larw moli i chrząszczy dywanowych. Zasadne jest znakowanie dywanów poddanych impregnacji pyretroidami. Alergicy powinni zastanowić się, czy nie korzystniej byłoby wymienić wykładziny dywanowe na łatwe do czyszczenia podłogi (takie jak kafle, panele, parkiet itd.).

Pyretroidy a dyfuzory elektryczne

Biorąc pod uwagę nieszkodliwe rozwiązania alternatywne (siatki przeciw muchom, moskitiery) odradza się stosowanie dyfuzorów elektrycznych we wnętrzach, a szczególnie w pokojach dziecięcych i sypialniach.

Pyretroidy a środki do zwalczania wszy

Patrz dokładny tekst informacyjny na ten temat.

Instytut im. Roberta Kocha zaleca równoczesne stosowanie środków chemicznych, fizycznych i metod mechanicznych Poradnik RKI dla lekarzy.

Wnioski:

  • Pyretrum i pyretroidy posiadają wyśmienite właściwości jako środki zwalczania szkodników roślin, w zapasach żywności, pasożytów człowieka i zwierząt, usuwania insektów w pomieszczeniach, a także jako środki ochrony drewna czy tekstyliów.
  • Niefachowe użycie insektycydów zawierających pyretrum w celu zwalczania szkodników może prowadzić do nagłych problemów zdrowotnych. Ostrzega się więc przed ich lekkomyślnym stosowaniem.
  • Na obecny stan wiedzy fachowe zastosowanie (impregnacja dywanów) oraz rzadkie użycie (zwalczanie wszy i pcheł) nie budzi obaw o zdrowie.
  • Stosowanie w dyfuzorach elektrycznych we wnętrzach jest niepotrzebnym i możliwym do uniknięcia źródłem obciążenia.

Mehr zum Thema Pyretroidy:

Diesen Artikel...

Stand: 16. Mai 2013 - 10:31 Uhr

Autor/Autorzy: