Pole elektromagnetyczne w gospodarstwie domowym

Gdy mówimy o "elektrosmogu", każdemu wydaje się, że wiadomo o co chodzi, jednak najczęściej każdy ma myśli coś trochę innego. Czasem mamy na myśli pola domowej instalacji elektrycznej, innym razem linie przesyłowe wysokiego napięcia, trakcje kolejowe, stacje radiowe i telewizyjne czy ostatnimi czasy również telefonię komórkową, telefony DECT czy bezprzewodową sieć lokalną WLAN i Bluetooth. Pojęcie "elektrosmogu" zostało nagłośnione przez media i jest raczej mylące. Dlatego sensownie byłoby najpierw wyjaśnić pewne podstawy i pojęcia.

Pole elektrycznePole elektryczne wytwarza się pomiędzy oddalonymi od siebie dwoma ładunkami elektrycznymi o przeciwnym znaku. Natężenie pola elektrycznego mierzymy w woltach na metr V/m.

   
Pole magnetycznePole magnetyczne jest przestrzenią, w której działają siły, i które wytwarza się wokół przewodu z przepływającym prądem. Natężenie pola magnetycznego H mierzymy w amperach na metr A/m. Często do charakterystyki pola używa się wielkości indukcji magnetycznej B, której jednostką jest Tesla T.

   
W (zmiennym) polu elektromagnetycznym zawiera w sobie charakterystyczne elementy pola elektrycznego i magnetycznego.W (zmiennym) polu elektromagnetycznym zawiera w sobie charakterystyczne elementy pola elektrycznego i magnetycznego.

 

Irradiancja to strumień promieniowania na jednostkę powierzchni, intensywność pola, (mierzona w watach na metr kwadratowy).Irradiancja to strumień promieniowania na jednostkę powierzchni, intensywność pola, (mierzona w watach na metr kwadratowy).

 

częstotliwośćI na koniec ważna jest częstotliwość (mierzona w hercach Hz). Pola statyczne, takie jak np. pole magnetyczne Ziemi, posiadają -> częstotliwość równą 0 Hz. Gdyby ułożyć pola według rosnącej -> częstotliwości (malejącej długości fali), otrzymamy spektrum elektromagnetyczne (widmo spektroskopowe).

Widzimy tutaj trakcje o częstotliwości 16 2/3 Hz, sieci przesyłowe 50 Hz, urządzenia elektroniczne i medyczne o krótkich falach, pola stacji radiowych, telewizyjnych i telefonii komórkowej w zakresie megaherców i gigaherców, kuchenkę mikrofalową, jak i podczerwień i widoczną część światła.

W tym miejscu kończy się zakres niejonizujący spektrum elektromagnetycznego. Energia wyżej wymienionych pól nie wystarcza do zjonizowania cząsteczek, nawet przy najwyższym natężeniu pola. Natomiast pola elektromagnetyczne o częstotliwościach w zakresie ultrafioletowym i wyższym (jak np. promieniowanie rentgenowskie) jak najbardziej potrafią dokonać trwałych szkód w materiale genetycznym.

W środowisku domowym interesuje nas pole wytwarzane przez domową instalację elektryczną, pole elektrycznego sprzętu AGD oraz sieć wysokiego napięcia w bezpośredniej bliskości (bliżej niż 100 m). Pole powstające w związku z telefonią komórkową zostanie omówione w osobnym tekście informacyjnym. Ponieważ wiele ludzi narażonych jest na to pole, należy rozważyć poważnie nawet względnie małe ryzyko i wnikliwie zbadać jego wpływ na zdrowie. Wiele gremiów i komisji zajmuje się interpretacją wyników badań naukowych, między innymi-> ICNIRP (International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection, Międzynarodowa Komisja ds. Ochrony Przed Promieniowaniem Niejonizującym), WHO oraz w Niemczech Komisja ds. Ochrony Przed Promieniowaniem.

Biologiczne oddziaływanie pola elektrycznego i elektromagnetycznego

Biologiczne oddziaływanie pola elektrycznego

Pole elektryczne prawie wcale nie wnika w głąb ciała ludzkiego (kilka mm). Związane jest to z dobrym przewodnictwem wielu tkanek i płynów ustrojowych. Pola elektryczne powoduje przede wszystkim efekt naskórkowy. Fizyczną podstawą tego działania jest indukcja elektrostatyczna "influencja". Natężenie pola pochodzącego od sprzętu AGD jest zbyt słabe dla efektu naskórkowego. Federalny Urząd ds. Ochrony przed Promieniowaniem opublikował zestawienie natężenia pola elektrycznego powstającego w normalnych warunkach w odległości 30 cm od danego sprzętu elektrycznego.

Natężenie pola elektrycznego w normalnych warunkach w odległości 30 cm od danego urządzenia elektrycznego*

Urządzenie

Natężenie w woltach na metr V/m

bojler

260

żelazko

120

mikser

100

suszarka do włosów

80

telewizor kolorowy

60

żarówki energooszczędne ***

10 do > 60

kuchenka elektryczna

8

wartość dopuszczalna**

5000

* wg: Federalnego Urzędu ds. Ochrony przed Promieniowaniem (Bundesamt für Strahlenschutz) 1995
** 26. BimSchV Federalne Rozporządzenie dotyczące Emisji, dla pól 50 Hz

*** Fundacja Stiftung Warentest (styczeń 2006)

Tabela uwidacznia, że w zasadzie wszystkie urządzenia w gospodarstwie domowym w podanej odległości powodują mniejsze natężenie niż jedna dziesiąta wartości dopuszczalnej. Wraz z odległością od urządzenia pole elektryczne zmniejsza się coraz bardziej. Pole oddziałujące z zewnątrz, takie jak np. linie wysokiego napięcia lub urządzenia zewnętrzne instalacji domowej, zostaje zredukowane o ponad 90 % przez ścianę budynku.

Biologiczne oddziaływanie pola magnetycznego

Pole magnetyczne powstaje podczas przepływu prądu. Im większe natężenie prądu, tym większe natężenie pola magnetycznego. Pole magnetyczne przenika przez ściany budynków, metale i przez ciało ludzkie. Zmienne pole magnetyczne o odpowiedniej sile potrafi wywoływać w organizmie prądy wirowe, które powyżej pewnych wartości progowych mogą podrażniać nerwy i komórki mięśni. Poniższa tabela przedstawia typowe wartości natężenia pola magnetycznego w odległości 30 cm od urządzenia*:

Urządzenie

natężenie pola magnetycznego w mikroteslach μT

suszarka do włosów

0,01 - 7

elektryczny otwieracz do konserw

3,5 - 30

wiertarka

2 - 3,5

odkurzacz

2 - 20

mikser

0,6 - 10

kuchenka elektryczna

0,15 - 0,5

pralka

0,15 - 3

żelazko

0,12 - 0,3

wartość dopuszczalna**

100

 *wg: Federalnego Urzędu ds. Ochrony przed Promieniowaniem (Bundesamt für Strahlenschutz) 1995
** 26. BimSchV Federalne Rozporządzenie dotyczące Emisji, dla pól 50 Hz

Zmierzone wartości w powyższej tabeli wyraźnie nie osiągają wartości dopuszczalnej w odległości 30 cm od urządzenia. Nie należy zapominać, że wartości dopuszczalne zostały obliczone przy założeniu, że oddziaływanie na człowieka jest ciągłe przez całe jego życie. Większość urządzeń włącza się jednak tylko od czasu do czasu.

Wartości dopuszczalne

Ustanawiając wartości dopuszczalne dla pola elektrycznego i magnetycznego o niskich częstotliwościach ustawodawca brał pod uwagę gęstości prądu, które występują w naturze. Dla pól o niskich częstotliwościach, w gospodarstwach domowych zazwyczaj o zakresie 50 Hz, o wartościach dopuszczalnych stanowi Federalne Rozporządzenie dotyczące Emisji 26. -> BimSchV:

Natężenie pola elektrycznego: 5000 V/m
Natężenie pola magnetycznego 100 μT

Powyższe wartości dopuszczalne zostały ustanowione dla urządzeń o niskich częstotliwościach przy maksymalnym obciążeniu w obszarze oddziaływania w budynkach lub gruntów, "o przeznaczeniu do przebywania w nich osób tymczasowo lub dłużej". Dopuszczalne są przekroczenia normy na krótki czas lub na małym obszarze (26. -> BImSchV z dn. 16.12.1996).

Narażenie w miejscu pracy: obecnie w Niemczech (październik 2011) planuje się zmianę rozporządzenia regulującego zawodową ekspozycję w zasięgu niskich częstotliwości. W przyszłości wartości dopuszczalne, jak również górne i dolne wartości progowe, mają zostać zmienione na wartości szczytowe (maksymalne) a nie być używane jak dotychczas jako wartości rzeczywiste (wartości średnie).

Otwarte pytania dotyczące zdrowia

Szkodliwy wpływ pola elektrycznego i magnetycznego na zdrowie od dawna jest tematem kontrowersji w mediach i w świecie naukowym. Szczególnie istotny wydaje się być problem zaburzeń samopoczucia (tzw. "nadwrażliwości na pole elektromagnetyczne") oraz powstawania raka.

Przyczyną kontrowersji stały się eksperymentalne badania naukowe, szczególnie te na zwierzętach i komórkach, które rzuciły nowe światło na oddziaływanie biologiczne pola elektrycznego i magnetycznego w pewnych specyficznych warunkach. Stwierdzono na przykład zmiany w produkcji melatoniny w szyszynce, w przepuszczalności błony komórkowej i transporcie jonów oraz aktywności enzymów, jak i syntezy DNA (por. np. www.bioinitiative.org/index.htm).

Podobne kontrowersje istnieją na temat tzw. nietermicznego oddziaływania pola o wysokich częstotliwościach, takich jak np. pole wytwarzane przez telefonię komórkową.

Do tej pory nie ukształtował się jednolity model oddziaływań słabego pola elektromagnetycznego w obszarze niskich i wysokich częstotliwości na człowieka. Związane jest to z pewnymi podstawowymi problemami, które zostały przedstawione w pełnej wersji artykułu. Jak do tej pory wiadome jest:

Wrażliwość i nadwrażliwość na pole elektryczne

Osoby wrażliwe na pole elektromagnetyczne uskarżają się na następujące objawy: senność, bóle głowy, zaburzenia równowagi, zaburzenia koncentracji jak i bóle mięśni, uczucia drętwienia, zaburzenia rytmu serca, tachykardie, uczucie ciśnienia w uszach i w klatce piersiowej, mdłości, brak apetytu, pieczenie oczu i objawy skórne. Dotychczas jednakże nie udało się udowodnić, że przyczyną tych objawów jest oddziaływanie pola (o natężeniu występującym zwyczajnie przy prawidłowym użytkowaniu urządzeń).

W Niemczech zjawiskiem nadwrażliwości na pole elektromagnetyczne zajmuje się między innymi Instytut Fizjologii i Patologii przy Uniwersytecie Witten-Herdecke a w Austrii Instytut Technologii Szpitalnej przy Politechnice w Graz (Prof. N. Leitgeb).

W grudniu 2005 WHO wydała kartę charakterystyki dla nadwrażliwości na pole elektromagnetyczne, a w czerwcu 2007 kartę charakterystyki dla-> pól elektromagnetycznych i zdrowia publicznego (Fact sheet 322, w języku angielskim).

Dokładne informacje znajdują się w naszym tekście informacyjnym "nadwrażliwość na pola elektromagnetyczne ".

Linie wysokiego napięcia a nowotwory

Z niemieckich i międzynarodowych badań naukowych można wysnuć podejrzenie, że ryzyko powstawania nowotworów może występować pod wpływem pola elektrycznego i magnetycznego o sile daleko poniżej obowiązujących wartości dopuszczalnych. W każdym razie owe badania są tzw. "badaniami epidemiologicznymi", które nie pokazują związków przyczynowo-skutkowych a jedynie prawdopodobieństwo wystąpienia danej hipotezy.

Całkiem niedawno epidemiolodzy Schüz i Michaelis skontrolowali owe badania pod względem jakości i istotności oraz porównali z wynikami własnych badań. Znaleziono poszlaki, że istnieje podwyższone ryzyko zachorowania dzieci na białaczkę, przy stałej ekspozycji miejscu zamieszkania na pole magnetyczne o niskiej częstotliwości.

Linie wysokiego napięcia bez wątpienia przyczyniają się do obciążenia przez pole magnetyczne, ale jak najbardziej nie są jego jedynym źródłem. Inne źródła pola to kable biegnące pod ziemią, oświetlenie uliczne, czy przestarzałe instalacje elektryczne (na przykład piony) w budynku mieszkalnym.

Gdyby potwierdziła się hipoteza, że pole elektryczne i magnetyczne sieci elektroenergetycznych jest przyczyną, można by w ten sposób wyjaśnić, według oszacowań Niemieckiej Komisji ds. Ochrony Przed Promieniowaniem, mniej niż 1 % przypadków białaczki u dzieci.

Podejrzenia te stały się przyczynkiem do całej serii przedsięwzięć naukowych na całym świecie (m.in. dla Federalnego Urzędu Ochrony Środowiska), aby wyjaśnić naukowo mechanizm, w jaki sposób pole elektryczne i magnetyczne działa na komórki i może powodować ryzyko zachorowania na nowotwory. Nawet przy ekspozycji przekraczającej wartości dopuszczalne nie udało się potwierdzić wyników badań epidemiologicznych.

Jak dotychczas nie jest znany mechanizm oddziaływania, który mógłby wyjaśnić związek między zachorowaniami na raka a polem elektromagnetycznym.

Prewencja/ renowacja

W następującym tekście podajemy zalecenia i środki zaradcze, jak można ograniczyć narażenie na pole elektromagnetyczne. Owe porady należy rozważyć indywidualnie z uwzględnieniem poniesionych kosztów i uzyskanych korzyści.

Linie wysokiego napięcia

Pole elektryczne linii wysokiego napięcia jest dobrze absorbowane przez mury budynków. Natomiast ekranowanie pola magnetycznego wymagałoby niewspółmiernie wysokiego nakładu. Ze względów prewencji zdrowotnej wydaje się być wskazane, aby nie przeznaczać powierzchni pod liniami wysokiego napięcia pod budowę budynków przeznaczonych do stałego pobytu osób. Niewskazana byłaby w takich miejscach budowa pod zamieszkanie, jak również budowa przedszkoli i szkół. Aczkolwiek zmiana przeznaczenia już istniejących budowli nie jest z dzisiejszej perspektywy konieczna.

Elektryczne urządzenia domowe i domowa instalacja elektryczna

Zmierzone wartości pola wytwarzanego przez sprzęty AGD są według rozporządzenia 26. -> BImSchV jak i według Międzynarodowej Komisji ds. Ochrony Przed Promieniowaniem dziesięciokrotnie do stokrotnie mniejsze od wartości dopuszczalnej. Urządzenia wytwarzające silne pole magnetyczne, takie jak np. suszarka do włosów, golarka elektryczna i elektryczny otwieracz do konserw, używane są zazwyczaj krótko. Można więc tolerować ewentualnie występujące w tym przypadku przekroczenia wartości dopuszczalnych, zwłaszcza, że zostały one obliczone z zapasem bezpieczeństwa oraz na oddziaływanie pól na człowieka ciągle przez całe jego życie.

W osobnym tekście informacyjnym na powyższy temat wymienione i skomentowane zostały różne bardziej i mniej sensowne środki zaradcze służące redukcji pól elektrycznych i magnetycznych.

Należy krytycznie przyglądać się drogim rozwiązaniom do ochrony przed "polem elektromagnetycznym" oferowanym przez niektórych ekspertów do spraw higieny i zdrowia w budynkach! Niemiecka Komisja ds. Ochrony przed Promieniowaniem opublikowała swoje stanowisko na powyższy temat.

Podstawowa zasada ochrony przed promieniowaniem zakłada, rzecz jasna również dla pola o niskich częstotliwościach, że należy unikać niepotrzebnej ekspozycji, a konieczną ekspozycję należy minimalizować (J. Bernhardt, 2007). Ta podstawowa zasada została przejęta w zaleceniach Niemieckiej Komisji ds. Ochrony przed Promieniowaniem z lutego 2008 ("Ochrona przed polami elektrycznymi i magnetycznymi sieci elektrycznych i elektroenergetycznych.") . Równocześnie Komisja nie widzi powodów, aby kwestionować obowiązujące wartości dopuszczalne.

Pomiary pola elektromagnetycznego: Niemiecka Izba Rzemieślniczo-Handlowa dysponuje adresami wykwalifikowanych rzeczoznawców i instytucji mogących dokonać takich pomiarów.

Mehr zum Thema Pole elektromagnetyczne w gospodarstwie domowym:

Diesen Artikel...

Stand: 5. April 2013 - 12:03 Uhr

Autor/Autorzy: