Pentachlorofenol (PCP)

Animacja:
Animacja flash pokazuje miejsca w mieszkaniu, gdzie może występować PCP.

Włącz animację

Pentachlorofenol (PCP) należy do grupy chlorofenoli, a tym samym do węglowodorów chlorowanych.

Środki ochrony drewna we wnętrzach

Pentachlorofenol jest fungicydem i działa przeciwgdzybiczo. Do grudnia 1989, kiedy wprowadzono zakaz jego używania, stosowano PCP oraz jego pochodną sól sodową w środkach ochrony drewna. Produkty o nazwach takich jak Xylamon, Xyladecor und Aidol stosowano do dużych, a następnie jedynie małych powierzchni drewna.

Najczęściej środki ochrony drewna zawierały dodatkowo inne biocydy, takie jak Lindan, działający jako ->insektycyd. Ustawodawca dopuszcza stosowanie środków ochrony drewna jedynie dla konstrukcji nośnych. Mimo to – z niewiedzy – stosowano PCP kilogramami w przedszkolach, szkołach i prywatnych mieszkaniach. Drewno impregnowane w ten „rozrzutny” sposób do dziś zawiera tysiące miligram PCP na kg drewna.

Część PCP ulatniającego się z drewna, które jest tutaj źródłem pierwotnym, wnika do mebli, dywanów, firan i zasłon i czyni je źródłem wtórnym. Samo powietrze wewnętrzne nie magazynuje w sobie PCP.

Jeżeli stężenie PCP w powietrzu wewnętrznym wynosi powyżej 0,1 mikrograma na metr sześcienny, wskazuje to na użycie środków zawierających PCP. Najczęściej w takich przypadkach kurz domowy wykazuje podwyższoną zawartość PCP (patrz poniżej, w rozdziale „wartości dopuszczalne, wskaźnikowe i progowe”). Zawartość substancji w powietrzu zależy od wielkości powierzchni impregnowanego drewna i wentylacji.

Stęchły zapach w wilgotnych domach drewnianych może wskazywać na wcześniejsze użycie PCP. Badania wykonane przez Instytut Fraunhofera ds Badania Drewna w Brunszwiku wykazały, że PCP może być rozkładany w procesach bakteryjnych do chloroanizoli (szczególnie w 2,3,4,6-tetrachloroanizol, Gunschera i współpracownicy 2004). Chloroanizole mają intensywny zapach („zapach korka w winie”), jednak w stwierdzonych stężeniach nie wykazują szkodliwego działania na zdrowie.

Inne zastosowania

W niektórych krajach PCP stosuje się nadal w przemyśle tekstylnym i skórzanym. Od czasu do czasu zdarzają się przypadki, w których importowane przedmioty użytku domowego (np. odzież skórzana)  stanowią źródło narażenia dla danej osoby (Heudorf 2000).

Zagrożenie dla zdrowia

PCP jest wchłaniany przez układ pokarmowy, drogi oddechowe oraz skórę i we krwi występuje związany z białkami plazmy. W wątrobie PCP metabolizowany jest do formy bardziej rozpuszczalnej w wodzie i wydalany przez nerki jako "PCP-Glukuronid". Biologiczny czas połowicznego rozpadu pentachlorofenolu wynosi od jednego do trzech tygodni. O ile nie nastąpi nowe obciążenie, ilość PCP w organizmie zmniejszy się w tym czasie o połowę,a w czasie dwukrotnie dłuższym spadnie do jednej czwartej wartości początkowej. Prawdopodobnie PCP nie jest magazynowany w organizmie lub tylko w niewielkim stopniu. W środowisku pracy znane są ostre zatrucia PCP, które mogą objawiać się gorączką, osłabienie, zaburzeniami równowagi, bólami głowy, nudnościami, wymiotami i podrażnieniem błon śluzowych (Kalberlah i inni 1999). Inaczej kształtuje się sytuacja w środowisku domowym i w biurach. Tutaj PCP zawarte w środkach ochrony drewna prowadzi tylko w niewielkim stopniu do obciążenia organizmu, które jednak utrzymuje się przez długi czas. W toksykologii jest o wiele trudniej oszacować takie ryzyko, co doprowadziło do wielu kontrowersji.

Osoby narażone na emisję PCP uskarżają się na objawy niespecyficzne, takie jak przemęczenie, osłabienie, zwiększona podatność na infekcje, zmniejszona wydajność pracy i trudności z koncentracją, bóle głowy i mdłości. Wielu z nich połączyło się w grupy samopomocy w przekonaniu, iż ich choroba ma związek z obciążeniem środkami ochrony drewna. Przyczyniło się do tego również uzasadnienie wyroku w tzw. "Procesie o środkach ochrony drewna" wydanego przez Sąd Rejonowy we Frankfurcie. Szczegóły na temat znaczenia obciążenia pentachlorofenolem w środowisku domowym znajdują się w tekście informacyjnym „Zatrucia pentachlorofenolem”.

PCP jest rakotwórczy i został zakwalifikowany do drugiej kategorii kancerogenów przez komisję MAK. Do tej grupy należą substancje, które są ocenione jako rakotwórcze dla człowieka i dla których istnieją poszlaki, że przyczyniają się znacznie do ryzyka powstania nowotworów.

Analityka

Prosta analiza kurzu domowego lub powietrza wewnętrznego rozwieje wątpliwości, czy dane pomieszczenie jest znacznie obciążone PCP. Zanieczyszczenie powietrza PCP może pochodzić np. od drewna impregnowanego środkami ochrony lub od mebli, dywanów i mebli skórzanych zawierających PCP. Jeżeli wynik będzie dodatni lub zaistnieją inne wskazówki co do użycia środków ochrony drewna we wnętrzach, przy podjęciu decyzji o renowacji mogą być pomocne analizy materiałów. Próbki materiału do analizy pobierane są na powierzchni drewna. Często sensowne byłoby wykonanie badania pod kątem innych środków ochrony drewna.

W aptekach i biurach ochrony przyrody dostępny jest test "Biocheck PCP", który wykrywa uwalnianie się PCP z przedmiotów bez potrzeby ich zniszczenia. Czas pobierania próbki wynosi 24 godziny, wynik jest jednak tylko wielkością o charakterze orientacyjnym.

Szczegółowe zalecenia dotyczące analityki znajdują się w pełnej wersji artykułu.

Biomonitoring

Obciążenie organizmu PCP można zmierzyć poprzez oznaczenie PCP w → osoczu krwi oraz z pewnymi ograniczeniami – w moczu. Nowe dane (Wiesmüller i inni 2007) oraz komisja →Human-Biomonitoring (2009, str. 999).wykazują, że obciążenie to wyraźnie maleje.

Osocze krwi

Aby móc ocenić znaczenie obciążenia dla zdrowia, komisja "Human-Biomonitoring" zaleca badanie PCP w osoczu krwi.

Mocz

Oznaczenie PCP w moczu pozwala na oszacowanie ilości PCP pobieranej codziennie. Aby otrzymać wyniki, lekarz i laboratorium muszą zwrócić uwagę na wiele rzeczy. Należy badać mocz poranny, który nie może być zbyt rozcieńczony ani zbyt skoncentrowany (kreatynina w zakresie 0,5-2,5 g/l moczu).

W moczu obok „wolnego PCP” występuje również wytworzony na drodze metabolizmu wątrobowego "PCP-glukuronid". Przed właściwą analizą należy przeprowadzić go w wolny PCP, w specjalnym procesie przygotowawczym.

Szczegóły co do interpretacji wyników badań na PCP znajdują się w pełnej wersji artykułu.

Wartości dopuszczalne/wartości wskaźnikowe/wartości progowe

(Dawny) Niemiecki Urząd Zdrowia ustalił w roku 1993 wartość progową dla PCP w powietrzu wewnętrznym na maksymalnie 1 mikrogram na metr sześcienny (Niemiecki Urząd Zdrowia 1993). Komisja ds. Higieny Powietrza w Pomieszczeniach Niemieckiego Urzędu Ochrony Środowiska podaje podobną wartość. Zaleca ona renowację pomieszczenia, jeżeli średnie stężenie w ciągu roku przekracza 1 mikrogram PCP na metr sześcienny w ciągu roku. Celem renowacji jest uzyskanie wartości poniżej 0,1 mikrograma PCP na kubik.

Jeżeli w tzw. „frakcji mniejszej niż 63 mikrometra” kurzu domowego obciążenie PCP wyniesie powyżej 5 miligramów na kg kurzu, to jest to wskazówką na obciążenie PCP przekraczający przyjętą normę.  Gdy wartość ta została przekroczona, należy poszukać wszelkich możliwych źródeł narażenia. Czasem bada się wszystkie frakcje kurzu domowego ogółem. Wartość wskaźnikowa wynosi w tym przypadku w zachodnich krajach związkowych Niemiec 2,3 miligrama na kg, a we wschodnich 1,0 miligrama na kg kurzu. Drewno uznaje się za obciążone PCP, jeżeli zawiera ponad 5 miligramów PCP na kg drewna.

Profilaktyka/renowacja

Wskazówki na ten temat zawiera tekst informacyjny "Środki zaradcze przy obciążeniu PCP".

Mehr zum Thema Pentachlorofenol (PCP):

Diesen Artikel...

Stand: 15. Mai 2013 - 12:23 Uhr

Autor/Autorzy: