Lampy energooszczędne

Opis

Lampy energooszczędne

Lampa energooszczędna to sztuczne źródło światła, które przy tej samej jasności zużywa mniej energii. W niniejszym artykule omówione zostaną świetlówki kompaktowe, które popularnie nazywane są błędnie również żarówkami energooszczędnymi.

Świetlówki kompaktowe to wygięte, kręcone lub wielokrotnie pofalowane świetlówki. Funkcjonują na tej samej zasadzie jak wszystkie świetlówki od wielu dziesiątków lat. W szklanej oprawie zamknięta jest obok gazu szlachetnego (argon, krypton) mała ilość rtęci (w zależności od budowy od 1,5 do 5 mg). Do włączenia konieczny jest starter, zapalnik lub układ zapłonowy. Układ zapłonowy jest zazwyczaj zintegrowany z oprawą świetlówki. Aby rozświetlić lampę w układzie zapłonowym wytwarzane jest maksymalne napięcie 450 V i dochodzi do tzw. wyładowania jarzeniowego. Przez przyspieszenie elektronów atomy gazów zostają zjonizowane. Opary rtęci zaczynają świecić – głównie w zakresie promieniowania ultrafioletowego. Substancja fluorescencyjna powlekająca od wewnątrz rurę fluorescencyjną zamienia promieniowanie ultrafioletowego na światło widzialne.

W zależności od użytej substancji światło jarzeniówki odczuwane jest jako „ciepłe“ lub „zimne“. Miarą tego zjawiska jest tzw. temperatura barwowa. Oprócz tego istnieje współczynnik oddawania barw. W porównaniu do żarówek nowoczesne świetlówki osiągają współczynnik oddawania barw w wysokości 90 %.

Występowanie i zastosowanie

Świetlówki kompaktowe stosowane są jak żarówki, są jednak bardziej wydajne. Świetlówka 11 W jest mniej więcej tak samo jasna jak żarówka 60 W.

W poniższej tabeli przedstawiono porównanie zużycia prądu, długości użytkowania, emisji dwutlenku węgla i rtęci. Emisja rtęci podana w tabeli dla żarówki 60 W pochodzi ze spalania paliw kopalnych do produkcji energii elektrycznej zużytej do świecenia żarówki.

Kryterium świetlówka kompaktowa 11 W żarówka 60 W
koszt energii elektrycznej rocznie 2,65 € 14,45 €
zużycie prądu rocznie 12 kWh 65,7 kWh
emisja CO2 rocznie 7,8 kg 42,4 kg
długość użytkowania lampy 10 000 godzin 1000 godzin
emisja CO2 w ciągu 10 000 godzin 71,2 kg 387,2 kg
emisja rtęci w ciągu 10 000 godzin 3,29 mg 8,86 mg

Zagrożenia dla zdrowia

Spektrum światła

Świetlówki kompaktowe i zwyczajne żarówki prawie wcale się nie różnią, jeśli chodzi o istotne aspekty ochrony przed promieniowaniem.

Stosowanie świetlówek kompaktowych w gospodarstwach domowych jest pod względem promieniowania bezpieczne. Lampy te nie przekraczają międzynarodowych wartości dopuszczalnych zarówno tych dla promieniowania optycznego, jak i pola elektrycznego i magnetycznego.

Świetlówki o świetle dziennym (pełnym spektrum światła) mają podwyższony udział światła niebieskiego (ok. 435 nm). Tematem kontrowersji jest, czy przy codziennym użytkowaniu mają one wpływ na produkcję melatoniny. Melatonina to hormon sterujący rytmem dnia i nocy w organizmie.

Promieniowanie ultrafioletowe (UV)

Zgodnie z wynikami badań dozymetrycznych i ochrony przed promieniowaniem (Radiation Protection Dosimetry) lampy energooszczędne, które nie są zamknięte w szklanej obudowie, emitują duże ilości światła ultrafioletowego. Może to być problemem dla osób szczególnie wrażliwych na światło. Brytyjska Agencja ds. Ochrony Zdrowia (HPA) uważa, że nie istnieją poszlaki podwyższonego ryzyka powstawania nowotworów.

Świetlówki kompaktowe bez szklanej obudowy mogą emitować w bezpośredniej bliskości (ok. 2 cm) dawkę promieniowania UV podobną jak w letni bezchmurny dzień. W odległości 30 cm siła promieniowania jest niższa niż w zimowy słoneczny dzień, co nie stanowi niebezpieczeństwa dla skóry.

Szklana obudowa wokół rury fluorescencyjnej daje jej wygląd podobny do zwykłej żarówki, przez co ma się zwiększać akceptacja konsumenta dla takich lamp. Działanie jako skuteczny filtr UV, to efekt uboczny szklanej oprawy.

Do oświetlenia, które znajduje się blisko osoby (lampki do czytania itp.), konsumenci powinni używać świetlówek kompaktowych wyłącznie tych ze szklaną oprawą.

Rtęć

Zdarza się, że po stłuczeniu świetlówki zatroskani pacjenci i rodzice zadają sobie pytanie, czy istnieje zagrożenie spowodowane rtęcią i czy zasadne byłoby zbadanie rtęci we krwi lub moczu. Ewentualne dodatkowe obciążenie organizmu przez krótkotrwałe narażenie na powstałe opary rtęci (poniżej jednej godziny) jest tak znikome, że nie może być wykazane ani we krwi ani w moczu. Wystarczy bezpośrednio po stłuczeniu usunąć potłuczone szkło i dobrze przewietrzyć. Nie ma zagrożenia zatrucia rtęcią.

Analityka

Biomonitoring, czyli badanie surowica krwi lub moczu na zawartość rtęci po rozbiciu świetlówki nie jest zasadne z punktu widzenia medycyny środowiskowej.

Usuwanie szkód

Jak prawidłowo usunąć rozbitą świetlówkę?

  • Aby uniknąć rozprzestrzenienia się w powietrzu oparów rtęci, należy wyłączyć ogrzewanie i klimatyzację. Dokładnie przewietrzyć pomieszczenie.
  • Okruchy szkła należy zamiatać kartonem lub sztywnym papierem. Nie używać miotły, zmiotki ani odkurzacza, gdyż rozprowadziłyby rtęć.
  • W miarę możliwości należy założyć rękawice gumowe. W ten sposób chroni się ręce przed ostrymi odłamkami szkła.
  • Szkło włożyć do pustego słoika po przetworach i zamknąć szczelnie.
  • Podłogi wytrzeć wilgotnym ręcznikiem papierowym i włożyć go również do pojemnika.
  • Najdrobniejsze okruszki i pył na dywanach, kocach lub tapicerce można usunąć za pomocą taśmy klejącej. Po użyciu również zamknąć w pojemniku.
  • Naczynie ze zbitą świetlówką należy oddać do odpowiedniego miejsca zbiórki i recyklingu. Nie wolno wyrzucać do śmietnika.
  • Dywany, koce i tapicerkę po oczyszczeniu taśmą klejącą należy dodatkowo odkurzyć. Należy odkurzać przy otwartym oknie, po czym zmienić worek i filtr odkurzacza. Worek od odkurzacza zapakować w torebkę i wynieść do kontenera za zewnątrz.
  • Po wysprzątaniu pomieszczenia należy wietrzyć jeszcze przez jakiś czas.

Praktyczne porady na temat świetlówek kompaktowych:

  • Przy kupnie zwracaj uwagę na jakość! Fundacja testowania towarów Stiftung Warentest znalazła duże różnice w jakości u różnych producentów pod względem długości użytkowania, świecenia i wytrzymałości na włączanie i wyłączanie.
  • Należy wybierać świetlówki o odpowiedniej temperaturze barwowej do odpowiednich pomieszczeń. Światło ciepłobiałe poniżej 3300 K (Kelwin – jednostka temperatury w układzie SI równa 1/273,16 temperatury termodynamicznej punktu potrójnego wody, oznaczana K) odczuwane jest jako przytulne. Światło białe neutralne (3300 do 5300 K) oraz światło dzienne białe powyżej 5300 K odczuwane jest jako techniczne i pobudzające.
  • Pierwsza cyfra oznaczenia koloru opisuje zdolność oddawania koloru. Cyfra „9“ to wysoka zdolność oddawania koloru. Do użytku codziennego wystarcza „8“.
  • Zepsute i pociemniałe świetlówki kompaktowe należy oddać do punktu zbioru lub na recykling. Czasami sklepy przyjmują je z powrotem.

Mehr zum Thema Lampy energooszczędne:

Diesen Artikel...

Stand: 5. April 2013 - 12:09 Uhr

Autor/Autorzy:

Źródło: 

Grafik oben rechts (Energiesparlampe): © Petra Morales / PIXELIO.