Azbest i sztuczne włókna mineralne

Opis

Azbest

Greckie słowo "azbestos" (niegasnący, niezniszczalny) określa najważniejsze właściwości tego naturalnie występującego minerału: nie jest palny, nie ulega rozkładowi i korozji, odznacza się znaczną odpornością na działanie czynników chemicznych. Z powodu tych właściwości azbest znalazł zastosowanie jako materiał izolacyjny oraz w ochronie przeciwpożarowej.

Sztuczne włókna mineralne

W dziedzinie medycyny środowiskowej pod tym pojęciem rozumie się włókna szklane, które są produkowane syntetycznie w wysokiej temperaturze. W zależności od materiału wyjściowego określa się je jako: wełna szklana, wełna skalna czy wełna z żużli wielkopiecowych. Do włókiem szklanych zalicza się również włókna ceramiczne z glinokrzemianu.

 Oprócz tego mamy włókna krystaliczne, otrzymywane na przykład z tlenku glinu, węglika krzemu czy tytanian potasu. Występują one jako monokrystaliczne włókna zwane wiskerami (kryształy nitkowe) lub jako włókna polikrystaliczne, które tworzą własną grupę.

Występowanie / Zastosowanie

Azbest

W sektorze budowlanym były stosowane produkty azbestowo-cementowe z zawartością azbestu około 10 - 15%, a przed jego zakazem stosowano również azbest jako powłokę natryskową (zawartość azbestu> 60%). W wyrobach azbestowo-cementowych włókna azbestu są bardzo ściśle związane, w przeciwieństwie do azbestu natryskowego.

Produkty azbestowo-cementowe były stosowane głównie do produkcji pokryć dachowych, płyt elewacyjnych i budowlanych, jak również rur wodociągowych i skrzynek na kwiatki. Azbest natryskowy był wykorzystywany w celu ochrony przeciwpożarowej oraz jako uszczelniacz. W branży budowlanej od 1991 roku, w dużej mierze, zrezygnowano ze stosowania produktów zawierających azbest. Czasami jednak zdarza się, że wyroby zawierające azbest znajdują się w gospodarstwie domowym, pomimo, ze nie są już produkowane. Przykładem są tutaj osłony termiczne z płyt azbestowych, płyty używane przy lutowaniu, wykładziny podłogowe PCV podklejane papierem azbestowym lub wykładziny podłogowe z azbestem jako wypełniaczem (kwadratowe " płyty flex" 25x25 cm lub 30x30 cm). Wyroby z PCV były również stosowane jako okładziny ścienne. Piece akumulacyjne, żelazka i tostery wyprodukowane ze starszą datą produkcji mogą również zawierać azbest.

W internetowej bazie danych można znaleźć informację czy piec akumulatorowy może być potencjalnie skażony azbestem. Należy podać typ pieca, który producent podał na tabliczce znamionowej. Można przyjąć prostą zasadę, że piece akumulacyjne, które zostały wyprodukowane po 1977 roku, prawdopodobnie nie zawierają azbestu.

Stosunkowo niedawno rozpoczęła się dyskusja na temat zawartości azbestu w kamieniu mydlanym (steatyt), minerale, który jest używany w szkołach i przedszkolach do pracy twórczej.

Sztuczne włókna mineralne

Sztuczne włókna mineralne są głównie używane jako izolacja termiczna i akustyczna, przykładowo do izolacji termicznej budynków, rur, zbiorników z gorącą wodą. Tutaj sztuczne włókna mineralne są wykorzystywane jako włóknina, filc, maty lub luźna wełna mineralna.

Zagrożenia dla zdrowia

Ogólne informacje na temat włókien mineralnych

Włókna mineralne mogą dostawać się do płuc z wdychanym powietrzem i tam się osadzać. Dotyczy to jednak włókien o bardzo małej średnicy, która wynosi nie więcej niż 3 mikrometry. Najwięcej osadzają się w płucach włókna o średnicy od 0,5 do 1 mikrometra. Za usuwanie ciał obcych z płuc odpowiedzialne są fagocyty (makrofagi). Im większa jest trwałość w warunkach fizjologicznych (biotrwałość) włókien mineralnych, tym dłużej pozostają w płucach.

Dla azbestu niebieskiego (krokidolit) okres półtrwania wynosi około 700 dni, dla włókien ze "starej" wełny skalnej do 300 dni a dla "nowej" wełny skalnej tylko 60 dni. Włókna gipsu, które nie są uważane za rakotwórcze, mają okres półtrwania krótszy niż 30 dni. Okres półtrwania wskazuje czas, w którym ilość włókien w tkance zmniejsza się o połowę.

Włókna azbestu

Ciągłe podrażnianie tkanki płucnej przez osadzone włókna azbestu może prowadzić do azbestozy, raka płuc, opłucnej i otrzewnej. Pylica azbestowa jest uznana za chorobę zawodową i obserwuje się ją prawie wyłącznie u pracowników, którzy przez wiele lat byli narażeni na wysokie stężenia azbestu w miejscu pracy. Schorzenie to polega na powolnym zwłóknieniu tkanki płucnej i opłucnej. Ponadto po długotrwałej ekspozycji na azbest może wystąpić zachorowanie na raka płuc. Ryzyko zachorowania jest około pięciokrotnie większe niż u pozostałej populacji.

Palenie zwiększa ryzyko zachorowania na raka płuc u osób narażonych na działanie azbestu o około 10 razy. Również po ponad 15 latach, a czasem po znacznie dłuższym okresie czasu, licząc od początku narażenia, może dojść do zachorowania na międzybłoniaka opłucnej i otrzewnej, bardzo złośliwego nowotworu specyficznego dla azbestu (guzy jamy brzusznej i opłucnej).

Najsilniejsze działanie rakotwórcze wykazują włókna azbestu dłuższe niż 8 mikrometrów i średnicy mniejszej niż 0,25 mikrometra. Włókna o długości 5 mikrometrów i stosunku długości do średnicy ponad 3, są uznawane za "włókna krytyczne".

Sztuczne włókna mineralne

Po pierwsze, można przyjąć, że każde wdychane dostatecznie długie i cienkie włókno cechujące się wysoką biotrwałością, może być rakotwórcze. Dotychczasowe badania epidemiologiczne pracowników, którzy byli zatrudnieni przy produkcji włókien mineralnych, dają sprzeczne wyniki. Doświadczenia na zwierzętach, które zostały wykonane, przy bardzo dużym obciążeniu włóknami, wskazują na rakotwórcze działanie wielu sztucznych włókien mineralnych.

Niemieckie Towarzystwo Naukowe (DFG) utworzyło komisję senacką ds. badań substancji szkodliwych dla zdrowia w miejscu pracy (Komisja – MAK), która sklasyfikowała wszystkie wytworzone przed 1997 r. włókna jako zasadniczo podejrzane o działanie kancerogenne. Wyroby zawierające sztuczne włókna mineralne, które zostały zastosowane przed 1997 r., mogą budzić obawy w zakresie ich wpływu na zdrowie.

Więcej szczegółowych informacji podaje tzw. Współczynnik kancerogenności KI (Kanzerogenitätsindex KI). Jest on obliczany dla każdego rodzaju włókna z ich składu chemicznego. Szklane włókna ze współczynnikiem KI mniejszym lub równym 30 są zaklasyfikowane do „kategorii 2 substancji rakotwórczych” ze współczynnikiem KI pomiędzy 30 i 40 do „kategorii 3, jako podejrzane o wywoływanie raka”. Włókna z indeksem KI powyżej 40 są uważane za "nie rakotwórcze".

To czy rzeczywiście mamy do czynienia z zagrożeniem, zależy jednak nie tylko od poszczególnego produktu, ale również od stopnia narażenia.

Stawianie na równi problematyki szkodliwości sztucznych włókien mineralnych z zagrożeniami, jakie niesie azbest jest jednak nie do przyjęcia. Sztuczne włókna mineralne różnią się od włókien azbestu między innymi zdolnością wytwarzania drobnego pyłu jak i łamliwością. Sztuczne włókna mineralne łamią się raczej poprzecznie, niż wzdłuż, a więc "krytyczne" (= długie i cienkie) włókna nie powstają zbyt łatwo.

Producenci materiałów izolacyjnych na bazie sztucznych włókien mineralnych opracowali w międzyczasie nowe technologie i te produkty są sklasyfikowane jako "nie rakotwórcze".

Analityka

Azbest i sztuczne włókna mineralne

W celu określenia stężenia włókien w powietrzu, pewna ilość powietrza przepuszczana jest przez specjalne filtry. Następnie za pomocą rastrowego mikroskopu elektronowego określa się ilość włókien osadzonych na filtrach. Za pomocą tzw. metody dyspersji energii promieniowania rentgenowskiego zostaje również określony skład chemiczny włókien.

Badania analityczne są pracochłonne i podlegają, w zależności od sposobu wykorzystania pomieszczenia, dużym wahaniom. W przypadku podejrzenia materiałów o zanieczyszczenie azbestem, dla konsumenta najczęściej rozsądniej jest zlecić fachowcowi oględziny miejsca i / lub analizę materiału, który wzbudza wątpliwości.

Biomonitoring

Biomonitoring w zwykłym sensie nie jest możliwy w przypadku azbestu i sztucznych włókien mineralnych.

Wartości dopuszczalne / Wartości wskaźnikowe / Wartości progowe

Dla azbestu we wnętrzu, nie ma wartości dopuszczalnych. Konieczność renowacji jest określana w oparciu o ustalony system punktowy zawarty w zarządzeniu dotyczącym azbestu. W ramach oceny zagrożeń spowodowanych przez azbest uwzględnia się między innymi rodzaj azbestu, lokalizację, stan produktu zawierającego azbest oraz informacje na temat korzystania z tego pomieszczenia.

Prewencja / Renowacja

Azbest

Usuwanie i utylizacja azbestu jest jasno i szczegółowo uregulowana przepisami ustawowymi. Niewłaściwe, (prywatne) usuwanie materiałów zawierających azbest może być związane z dużym zagrożeniem dla zdrowia. Praktyczne porady z punktu widzenia konsumenta, zawarte są w profesjonalnej literaturze.

Problematyka kamienia mydlanego została omówiona w odrębnym artykule.

Sztuczne włókna mineralne

Zagrożenia, jakie mogą powodować sztuczne włókna mineralne, specjaliści oceniają jako niewielkie, jeżeli materiały izolacyjne zostały w strefie mieszkalnej prawidłowo zamontowane. Przykładowo, jeśli we wnętrzu pomieszczenia materiał ten zostanie szczelnie pokryty płytami gipsowymi, panelami drewnianymi czy folią. Zwiększone stężenie sztucznych włókien mineralnych wystąpi, gdy produkty wykonane z wełny mineralnej biorą udział w wymianie powietrza we wnętrzu. Przykładem są podwieszane sufity wykonane bez warstwy ochronnej.

Znaczący jest wzrost ryzyka w przypadku braków w sztuce budowlanej oraz podczas wykładania materiałów z wełny mineralnej we wnętrzu. Zasadniczo wskazane jest zlecenie montażu takich materiałów profesjonalnym firmom. Jeśli jednak chcemy zamontować wyroby z wełny mineralnej we własnym zakresie, to należy zapoznać się z konkretnymi zaleceniami i ich przestrzegać.

W przypadku produktów zamontowanych po 1997 r. nie ma potrzeby podejmowania działań. Natomiast w przypadku wyrobów izolacyjnych sprzed 1997 r. zastosowanych w budynkach użyteczności publicznej istnieją odrębne regulacje postępowania.

Oprócz tradycyjnych wyrobów izolacyjnych istnieje możliwość zastosowania alternatywnych materiałów izolacyjnych. Informacje na ten temat można znaleźć w specjalistycznych czasopismach i publikacjach.

Mehr zum Thema Azbest i sztuczne włókna mineralne:

Diesen Artikel...

Stand: 5. April 2013 - 11:39 Uhr

Autor/Autorzy: