Zespół alergii jamy ustnej i alergie pokarmowe związane z uczuleniem na pyłki

Silne alergiczne opuchnięcie warg. U pacjentów z alergią, a zwłaszcza z alergią pyłkową, przy spożywaniu pewnych produktów spożywczych może dojść do reakcji alergicznej w obrębie śluzówki jamy ustnej oraz przewodu pokarmowego.

Wszystkie te objawy zostały zebrane i opisane pod pojęciem "zespołu alergii jamy ustnej" (w skrócie OAS) (2000 Reimann).

Objawy

Objawy to pieczenie w ustach, obrzęk języka, drętwienie i obrzęk warg po obrzęk krtani, który może również powodować bezdech. Zwłaszcza w sezonie pylenia mogą te reakcje się nasilać (Reimann 2000).

Częstotliwość

Różnie szacuje się częstość występowania alergii pokarmowej u dorosłych i waha się od 0,8 do 2,4 procenta. U chorych z alergią pyłkową (szczególnie na pyłki drzew), częściej opisywano w ostatnich latach objawy zespołu alergii jamy ustnej. Prawie 60 procent osób uczulonych na pyłki brzozy zgłaszało również symptomy zespołu alergii jamy ustnej w związku ze środkami żywnościowymi, takich jak jabłka i orzechy (Frei 1998).

Przyczyny tego zjawiska nie są jednoznacznie wyjaśnione. Zaobserwowano, że więcej pacjentów wykazuje tylko uczulenie na pyłki drzew (Oertmann 1997). Zaznacza się tendencja wzrostowa silnej alergii wywoływanej przez pyłki drzew (Frei 1998). Przyczyny takiej reakcji są złożone i nie do końca wyjaśnione. Jako przyczyny rozważane są:

  • zmiany klimatyczne
  • zwiększona podaż składników odżywczych
  • zwiększone zasoby drzew
  • zwiększający się "stres" dla drzew z powodu zanieczyszczeniem powietrza

Ponadto wydaje się, że u niektórych pacjentów zwiększone ryzyko rozwoju zespołu alergii jamy ustnej jest uwarunkowane genetycznie, wrodzoną skłonnością (Boehncke 1998).

Co powoduje reakcję alergiczną? - Reakcje krzyżowe pomiędzy alergenami

Alergeny w niektórych artykułach spożywczych i inne alergeny, zwłaszcza pyłki, mają podobną budowę cząsteczek pod względem chemicznym. Prowadzi to do reakcji krzyżowej pomiędzy tymi alergenami. Pacjenci uczuleni na pyłki bylicy i brzozy, najczęściej doznają reakcji pokarmowej, np. na selera i owoce (patrz tabela poniżej) (Reimann 2000).

Reakcje te często nie pozostają ograniczone do jednego produktu, lecz występują w stosunku do kilku środków spożywczych, które również zawierają alergeny mogące reagować krzyżowo. Takie często występujące objawy reakcji krzyżowych układają się w charakterystyczne zespoły, którym nadano specjalne nazwy, np. zespół selerowo-marchewkowo-byliczo-przyprawowy czy brzozowo-orzechowo-owocowy. Wewnątrz biologicznej rodziny reakcje krzyżowe są zrozumiałe. Ale nie zawsze musi występować biologiczne pokrewieństwo między alergenami, przykładem trawy i zboża, między którymi bardzo często zachodzą reakcje krzyżowe. Istnieją również reakcje krzyżowe mogące wystąpić między niespokrewnionymi gatunkami, których by o to nie podejrzewano.

Reakcje krzyżowe są również możliwe między żywnością i alergenami, które nie są pyłkami, jak lateks (owoce), roztocza (skorupiaki) i pióra ptaków (jaja) (Escribano, 1998).

Tabela zawiera niektóre znane i często występujące reakcje krzyżowe (zmodyfikowane wg Reimann 2000):

Nazwa Alergen Przykłady alergenów pokarmowych reagujących krzyżowo z innymi alergenami
Zespół brzozowo-orzechowo-owocowyDalsze reakcje krzyżowe na inne rodziny roślin Pyłki brzozy - alergenyBet v 1 Bet v 2 Orzechowate: orzech laskowy; Różowate: jabłko, gruszka, brzoskwinia, morela, czereśnie, śliwki, migdały;Bananowce: banany; Baldaszkowate: seler, marchewka, koper włoski, koperek, anyżek, kolendra, kminek, lubczyk; Psiankowate: pomidory, ziemniaki, chilli;Nanerczowate: mango, pistacje, orzechy nerkowca;Wawrzynowate: kiwi, liczi, awokado;Wargowe: bazylia, majeranek, oregano, tymianek, mięta pieprzowa;
Strączkowe: soja, orzechy ziemne
Zespół byliczo-selerowo-przyprawowy i inne reakcje krzyżowe Pyłki bylicy- alergeny Baldaszkowate: seler, marchewka, koper włoski, koperek, anyżek, kolendra, kminek, lubczyk; Psiankowate: pomidory, ziemniaki, chilli;Pieprzowce: czarny i zielony pieprz; Nanerczowate: mango, pistacje, orzechy nerkowca;Wawrzynowate: kiwi, liczi, awokado;Astrowate: karczoch, słonecznik, estragon, rumianek, piołun, mniszek, ambrozja bylicolistna; Dyniowate: dynia, ogórek, melon;
Trawy-zboża-reakcje Trawy-alergeny Zboża: żyto, pszenica; Strączkowe: groch, soja, orzechy ziemne, soczewica;Dyniowate: dynia, ogórek, melon; Psiankowate: pomidory, ziemniaki, chilli Wargowe: bazylia, majeranek, oregano, tymianek, mięta pieprzowa;
Astrowate: karczoch;Bananowce: banany;
Zespół ambrozja bylicolistna-banany-melony Pyłki ambrozji bylicolistnej - alergeny  Banany, melony, curry
Zespół roztocza- skorupiaki (ślimaki) Roztocza kurzu domowego- alergen Tropomyosin Krewetki, homary, langusty, raki, ślimaki 
Zespół lateks -owoc Alergen lateksu Hev b1 Awokado, banany, kiwi, papaja, brzoskwinia, melon, gruszka, figa, owoc męczennicy, kasztan jadalny, orzech laskowy, ziemniak, pomidor, seler, gryka
Zespół ptak-jajko Ptasie pióra alergen alfa liwetyna Jajka kurze (żółtka), mięso kurczaka

Ważne jest, że

  • nie u każdego pacjenta z alergią na brzozę, bylice, lateks, roztocze kurzu domowego lub też pióra ptaków występuje zespół OAS,
  • również u pacjentów z OAS nie zawsze występują objawy uczulenia na wszystkie wymienione pokarmy i nie muszą ich unikać,
  • należy zrezygnować z danego środka spożywczego tylko wtedy (karencja), gdy wyraźnie nie jest tolerowany.

Wielu pacjentów z OAS przyznaje, że gotowane i przetworzone owoce oraz warzywa, tolerują znacznie lepiej niż surowe. Jest to zrozumiałe, ponieważ wiele alergenów zawartych w surowych owocach i warzywach na skutek obróbki termicznej zmienia swoja strukturę, organizm przestaje je rozpoznawać jako alergeny i dlatego nie dochodzi do reakcji alergicznych. Takie alergeny nazywamy termolabilnymi. Dotyczy to również wielu przypraw i w ograniczonym zakresie selera. Alergeny selera są często bardzo termostabilne i nie są tolerowane również po ugotowaniu.

Nawet wśród odmian jednego rodzaju pokarmu istnieją różnice w zawartości alergenów. Tak na przykład nie każde jabłko jest tolerowane jednakowo, dobrze lub źle, przez wszystkich alergików uczulonych na pyłki brzozy, z zespołem OAS. Odmiany jabłek takich jak Golden Delicious i Granny Smith są wyraźnie bogatsze w alergeny niż np. Koksa Pomarańczowa, Goldparmäne, Boskop czy Grafensteiner. Obrane jabłko zawiera mniej alergenów, ponieważ są one zlokalizowane głównie pod skórką i zostają z nią usunięte. Starte jabłko lub mocno ogrzane traci swoje alergeny w wyniku denaturacji (Buchart 2001).

Diagnostyka

Diagnoza jest w wielu przypadkach prosta ze względu na występowanie typowych objawów bezpośrednio po spożyciu pokarmu. W celu przetestowania alergii pyłkowej, a także krzyżowych reakcji pokarmowych, należy wykonać prick test i oznaczenie przeciwciał IgE. Wyniki dadzą wystarczająca pewność. Przy ustaleniu środka spożywczego wywołującego alergię (np. marchew, seler, wiśnia, jabłko, pomidor, pomarańcza i brzoskwinia), może być, w niektórych przypadkach, użyteczne i dokładniejsze wykonanie testu skórnego ze świeżego, nieprzetworzonego pokarmu tzw. Testu Prick by Prick (Ortolani 1999).

Leczenie zespołu alergii jamy ustnej

W przypadku zespołu alergii jamy ustnej podstawą terapii jest unikanie narażenia na alergen ją wywołujący, a więc unikanie określonego pożywienia. Występujące objawy muszą być leczone, w zależności od nasilenia, odpowiednimi lekami (jak np. leki przeciwhistaminowe).

Jedynym sposobem zwalczania przyczyny uczulenia jest zastosowanie swoistej immunoterapii (odczulanie). U więcej niż dwóch trzecich pacjentów z alergią na pyłki terapia jest skuteczna i prowadzi do poprawy dolegliwości (Leitlinie Hyposensibilisierung 2009).

Na objawy alergii jamy ustnej odczulanie ma jednak wpływ tylko w ograniczonym stopniu. Od 10 -30 %, w niektórych badaniach również 50 % pacjentów, zgłasza poprawę objawów alergii jamy ustnej (Henzgen 1997, Henzgen 2005). Zwłaszcza dla pacjentów z alergią na pyłki drzew, istnieją duże szanse (Lepp 2002). Herzgen (Henzgen 2001) przeprowadził badania 40 pacjentów z alergią na pyłki leszczyny i brzozy. Spośród nich 31 pacjentów (tj. 78 %) wykazywało nietolerancję pokarmową, zwłaszcza wobec jabłek i orzechów laskowych. Po ukończeniu trwającej trzy lata terapii 74 % z nich zgłaszało poprawę objawów na pyłki,a 53 % (6 z 31 pacjentów), lepiej tolerowało niektóre pokarmy.

W zespole lateks - owoc, roztocza – skorupiaki, jak również ptak-jaja, pozostaje tylko unikanie określonych pokarmów. Powód: albo nie ma żadnej dostępnej, swoistej immunoterapii (lateks, ptak) lub immunoterapia, w tym konkretnym przypadku, mogłaby nawet stanowić ryzyko powstania zespołu alergii jamy ustnej (roztocza), (Sidenius 2001).

Pacjenci z OAS nie zawsze mogą z łatwością unikać nietolerowanej żywności. Ewentualne reakcje krzyżowe nie zawsze są dobrze znane. Na opakowaniu żywności jej składniki nie zawsze są odpowiednio oznakowane. Jednak dostępna jest dobra literatura pozwalająca zgłębić ten temat, ze szczegółowymi informacjami i przepisami kulinarnymi, które mogą być pomocne.

Od listopada 2007 roku, zgodnie z Dyrektywą UE 2007/68/WE, na wykazie składników produktów żywnościowych musi być zdeklarowane, jeżeli zawiera któryś z14 najczęstszych alergenów dla alergii i nietolerancji pokarmowych jak poniżej:

  • skorupiaki i ich produkty,
  • jaja i ich produkty,
  • ryby i ich produkty,
  • orzeszki ziemne ich produkty,
  • soja i jej produkty,
  • mleko i jego produkty (łącznie z laktozą),
  • orzechy tj. migdały, pistacje, orzechy laskowe, orzechy włoskie, orzechy nerkowca, pekany, orzechy brazylijskie, orzechy makadamia i orzechy Queensland oraz ich produkty,
  • seler i jego produkty,
  • gorczyca i jej produkty,
  • nasiona sezamu i jego produkty,
  • dwutlenek siarki i siarczyny (stężenie większe niż 10mg/kg lub 10mg / l), przeliczone na SO2,
  • łubin i jego produkty,
  • zboża zawierające gluten (pszenica, żyto, jęczmień, owies, orkisz, kamut lub ich szczepy hybrydowe) i otrzymane z nich produkty,
  • mięczaki i ich produkty.

Jeśli przypadkowo ślady alergenów dostaną się do żywności, to jak do tej pory, odpowiednie oznakowanie produktów dla alergików, pozostawiono do uznania producentowi. Nie ma regulacji prawnych w tym zakresie. Jako środek ostrożności, przemysł spożywczy zaopatruje swoje produkty w napisy, takie jak "Może zawierać śladowe ilości orzeszków ziemnych" czy "W naszym zakładzie przetwarza się również ryby", choć nie ma pewności, czy produkt zawiera alergeny. Dla alergików może to oznaczać istotne ograniczenia w wyborze produktu.

Żywność luzem lub w restauracji nie podlega obowiązkowi znakowania.

Mehr zum Thema Zespół alergii jamy ustnej i alergie pokarmowe związane z uczuleniem na pyłki:

Diesen Artikel...

Stand: 21. Mai 2013 - 10:34 Uhr

Autor/Autorzy:

Źródło: 

Zdjęcie zostało zamieszczone dzięki uprzejmości Pani Priv. Doz. Dr. R. Fölster-Holst, Uni Hautklinik Kiel.