Wszawica głowowa

Wszawica głowowaWszawica głowowa (Pediculosis capitis) jest po przeziębieniach najczęstszą chorobą zakaźną w dzieciństwie. Dotyka głównie dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym.

Kontrola włosów i wyczesywanie mokrych włosów specjalnym grzebieniem z gęsto ułożonymi ząbkami są najbezpieczniejszymi metodami diagnozowania. Leczenie przeprowadza się za pomocą różnych preparatów i używa odpowiedniego grzebienia.

Po pierwszym zabiegu, chorzy już nie zarażają otoczenia i mogą nadal uczęszczać do placówek użyteczności publicznej (np. przedszkola).

Objawy

Chorzy często cierpią na uporczywy świąd. W wielu przypadkach w miejscach ugryzienia występują czerwone guzki (grudki) i bąble.

Czynnikiem wywołującym objawy jest ślina, którą wesz wstrzykuje podczas ugryzienia, aby zapobiec krzepnięciu krwi.

Na skutek drapania może w niektórych przypadkach dojść do egzemy. Jednak niektóre infekcje przebiegają długo bez dolegliwości.

Czynnik chorobotwórczy

Wszy są bezskrzydłymi insektami o wielkości 2-3mm o sześciu odnóżach zakończonych ostrymi pazurkami, które ułatwiają przyczepienie się wszy do włosa.

Wesz głowowa (Pediculus humanus capitis) jest związana z ludźmi i nie może rozmnażać się na innych ssakach.

Od momentu przyczepienia się jaja do włosa do czasu wylęgu nimfy upływa zaledwie 7-8 dni.

Maksymalnie do 21 dni po wykluciu dorosłe wszy są zdolne do reprodukcji. Dorosła wesz przeżywa do 30 dni i produkuje 100-150 jaj, jest koloru brązowo-szarego, a złożone jaja od białego do przezroczystego.

Wszy ssą krew co trzy do czterech godzin. Poza głową wszy mogą przeżyć tylko kilka godzin.

Oddychają za pomocą prostego systemu oddechowego. Wzdłuż każdego dłuższego boku ich ciała posiadają siedem otworów oddechowych, które zaopatrują organizm wszy w tlen. Również jaja mają podobne otwory oddechowe. Tę budowę anatomiczną wykorzystuje się przy zwalczaniu wszawicy.

W Europie Środkowej wesz głowowa bardzo rzadko przenosi czynniki chorobotwórcze.

Drogi zakażenia

Wszy nie skaczą i poza skórą głowy przemieszczają się tylko na krótkie odległości. Wszy głowowe z reguły przenoszą się z włosa na włos. Zarażenie następuje podczas bliskich kontaktów w kręgu rodzinnym lub znajomych poprzez zetknięcie się włosa z włosem.

Jeśli zakażeni pacjenci dzielą łóżko z innymi osobami, to wszy w nocy mogą zmienić żywiciela.

W zakażeniu się wszawicą wspólnie używane nakrycia głowy, wsuwki do włosów i tym podobne nie są istotne. Pranie i czyszczenie maskotek, czapek, szalików, wyściełanych kasków, nauszników, odzieży, dywanów, przytulnych miejsc odpoczynku, itp. jest zbędne i tylko niepotrzebnie potęguje strach.

Zwierzęta domowe nie przenoszą wszy.

Częstotliwość

Wszawica jest najczęstszą chorobą pasożytniczą i zaraz po chorobach przeziębieniowych najczęstszą chorobą zakaźną w dzieciństwie. Koszty spowodowane przez wesz głowową (Pediculus humanus capitis) są ogromne. W Niemczech około 30 mln euro rocznie przeznacza się na środki lecznicze (Feldmeyer, 2011).

Wszawica występuje w placówkach użyteczności publicznej, takich jak przedszkola, klasy szkolne czy żłobki, najczęściej w formie małych epidemii.

Dziewczęta są bardziej podatne niż chłopcy, co wyjaśnia się długimi włosami i specyficznym zachowaniem dla płci ”głowy blisko siebie”.

Częstotliwość występowania wszawicy zmienia się w ciągu roku. Od stycznia do lipca/sierpnia przypadki nowych zachorowań pozostają na tym samym poziomie. Wraz z końcem letnich wakacji liczba nowych przypadków szybko rośnie i osiąga szczyt około połowy września. Przyczyny tego nagromadzenia się późnym latem nie zostały do tej pory jednoznacznie wyjaśnione.

Wszy głowowe występują na całym świecie, we wszystkich grupach etnicznych i kręgach kulturowych. Większość dzieci, których dotyczy ten problem jest w wieku od 8 do 12 lat. Częstość występowania w Europie Środkowej szacuje się na około 2 do 3 procent.

Diagnoza

Pierwszą oznaką infekcji wszą głowową jest bolesne swędzenie skóry głowy. Rozpoznania dokonuje się poprzez stwierdzenie obecności zdolnych do rozwoju jaj (gnidy), nimf lub dorosłych osobników. Żywe jaja są szaro-brązowe i przytwierdzone w odstępie maksymalnie 1 cm od nasady włosów. Najczęściej umiejscowione są na włosach za uszami i na karku. Jaja, które są przytwierdzone dalej niż 1 cm od skóry głowy, nie są dowodem ostrego zachorowania.

W celu wykrycia wszawicy głowa musi być dokładnie przeszukana.

Pewniejszym sposobem jest systematyczne wyczesywanie. Należy najpierw obficie zwilżyć włosy dostępnym w handlu preparatem pielęgnującym włosy. Odżywka do włosów hamuje poruszanie się wszy, a zawarte w niej i olejki i substancje wygładzające powodują, że włosy są gładsze i łatwiej się rozczesują. Następnie podzielone na pasma włosy trzeba systematycznie wyczesywać specjalnym grzebieniem. Grzebień powinien być wykonany z metalu lub twardego tworzywa sztucznego. Odległość między zębami grzebienia nie może być większa niż 0,2 mm. Grzebień przykłada się do skóry głowy i przesuwa aż do końców włosów. Po każdym wyczesaniu grzebień wyciera się szmatkę. Przy wszawicy widoczne są zebrane wszy.

Jeśli wiadomo, że w otoczeniu występuje wszawica to takie postępowanie powinno być przeprowadzane również bez symptomów ostrego świądu. Specjalne grzebienie są dostępne w aptece.

Leczenie

W Niemczech stosuje się dwie uzupełniające się terapie: mechaniczne usuwanie wszy specjalnym grzebieniem (patrz zakładka "Diagnostyka") oraz za pomocą preparatów aplikowanych na skórę głowy. Przyjmowanie leków doustnych w zwalczaniu wszawicy nie jest w Niemczech dozwolone.

Preparaty do zwalczania wszawicy

Neurotoksycznie działające preparaty zawierają pyretroidy (pyretryna, permetryna, aletryna). Blokują one kanaliki sodowe w membranach nerwowych wszy. Pyretroidy działają jako trucizny kontaktowe, które u wszy wywołują silne pobudzenie, paraliż i śmierć. Substancje czynne charakteryzują się wysoką selektywnością i działają na insekty około 4400 razy silniej niż na ludzi i inne ssaki.

Pyretroidy nie oddziałują wystarczająco na gnidy. Z tego względu po 8-10 dniach konieczne jest przeprowadzenie powtórnego zabiegu, ażeby zabić nowe wylęgnięte z jaj osobniki przed ich dojrzałością płciową.

Preparaty do zwalczania wszawicy na bazie roślinnej zawierają niezbędne eteryczne olejki i częściowo nienasycone kwasy tłuszczowe. Tylko w przypadku dwóch preparatów (szampony na wszy Paranix i Mosquito) została udowodniona ich skuteczność i są ujęte na urzędowej liście środków dezynsekcyjnych. Zastosowanie niektórych ziołowych środków przeciw wszom jest bardziej skomplikowane. W zależności od preparatu środek musi być aplikowany pięciokrotnie w odstępach trzydniowych.

Fizykalnie działające preparaty do zwalczania wszawicy zawierają dimetykony (polimery na bazie krzemu, silikony) jako substancje czynne. Zatykają one drogi oddechowe wszy i powinny w ten sposób je zabijać. Nie są wchłaniane przez organizm ludzki. Jednak ich skuteczność nie została naukowo udowodniona. Pojedyncze badania wykazały wskaźnik wyleczenia pomiędzy 70% - 90%. Dimetykony winny także blokować dopływ powietrza u gnid i je zabijać. Do czasu potwierdzenia takiego działania przez badania kliniczne, zabieg przy użyciu tych preparatów należy powtarzać dwukrotnie w odstępach 8-10 dni.

Uwaga: preparaty do zwalczania wszawicy, które jako rozpuszczalniki zawierają dimetykony i cyklometykon, mogą się bardzo łatwo zapalić. W czasie aplikacji tych środków należy koniecznie zwrócić uwagę na to, ażeby włosy były w dużej odległości od źródeł zapalnych każdego rodzaju (np. papierosy, kocioł gazowy, suszarka do włosów, świece itp.).

Na tak zwanej liście środków dezynsekcyjnych BVL (Urząd Ochrony Konsumenta i Kontroli Żywności) wymienione są następujące dozwolone środki (stan na 20.6.2008):

Nazwa           Substancja czynna Uwagi
 Jacutin Pedicul Spray *  aletryna + PBO  1),  2)
 Infectopedicul *  permetryna  
 Goldgeist Forte *  pyretryna + PBO  
 Mosquito Läuse-Shampoo *  mieszanina substancji aktywnych  
 NYDA *  dimetykon, trójglicerydy  
 Jacutin Pedicul Fluid *  dimetykon  

* Częściowo chronione prawem zarejestrowane znaki towarowe ®
1) Ryzyko absorpcji składników przez płuca (blitz-arznei-telegramm z dn. 08/07/2009)
2) Ryzyko wybuchu i oparzeń (blitz-arznei-telegramm z dn. 08/07/2009))

Inne środki

Ponadto przy kuracji preparatem do zwalczania wszawicy należy specjalnym grzebieniem wyczesywać włosy co cztery dni (w dniu 1, 5, 9 i 13). Grzebień taki dołączony jest do większości preparatów, można go zakupić w wielu aptekach również osobno.

Dokładny opis systematycznego wyczesywania znajduje się w zakładce "Diagnoza".

Golenie głowy na łyso jest wprawdzie skuteczną metodą zwalczania wszawicy, niemniej jednak dostępne są mniej radykalne a również skuteczne metody leczenia.

Intensywne działania czyszczące i dezynfekujące są w dużej mierze zbyteczne. Wsza głowowa po kilku godzinach przebywania poza głową nie jest już w stanie ssać krwi i wysycha.

Zapobiegawczo można grzebienie, szczotki do włosów, ozdoby do włosów wyczyścić w gorącym roztworze mydlanym.

Używana bielizna osobista i nocna, pościel, jak i nakrycia głowy można w tradycyjny sposób wyprać. Ze względów toksykologicznych odradza się stosowania owadobójczych aerozoli.

Aspekty prawne (w Niemczech)

Tak długo, jak na głowie zarażonej osoby znajdują się jeszcze żywe wszy i nie został przeprowadzony odpowiedni zabieg leczniczy (grzebień do wyczesywania wszy i preparat do zwalczania wszy), to istnieje potencjalne zagrożenie zakażenia innych osób. Osobie zarażonej zgodnie z ustawą o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie wolno uczęszczać do placówki użyteczności publicznej (szkoła, przedszkole, żłobek, schronisko, itp.). Jeśli zakażenie zostanie odkryte podczas pobytu w przedszkolu, dziecko może pozostać do czasu regularnego odbioru przez rodziców. W tym przypadku należy unikać kontaktu z włosami innych osób.

Jeżeli tego samego dnia zostanie rozpoczęte leczenie to osoba zarażona może znowu uczęszczać do placówki użyteczności publicznej również wtedy, gdy terapia nie została ukończona. Po pierwszym zabiegu nie ma już żywych wszy głowowych we włosach. Ewentualnie na włosach pozostają jeszcze mocno przyczepione gnidy. Zaświadczenie lekarskie o leczeniu z punktu widzenia prawa nie jest konieczne.

Ustawą o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zobowiązuje placówkę użyteczności publicznej do poinformowania o przypadku wszawicy miejscowego urzędu zdrowia. Osób prywatnych ten wymóg nie obowiązuje.

Podsumowanie

Wszawica jest uciążliwa, ale nie jest niebezpieczna. Nie ma nic wspólnego z brakiem higieny, dredami, plecionymi fryzurami i tym podobne. Jeżeli wszawica jest leczona szybko i skutecznie za pomocą wyczesywania włosów specjalnym grzebieniem i środkami przeciw wszom, to infekcja zostaje szybko przezwyciężona.

Więcej informacji na temat wszy głowowej i sposobów jej zwalczania można znaleźć na stronach internetowych www.bzga.de i Deutschen Pediculosis Gesellschaft e.V. Również tekst na wikipedii dostarcza wielu informacji.

Instytut Roberta Kocha opracował we wrześniu 2009 r. swoje zalecenia w zakresie leczenia wszawicy i poleca połączona terapię przy użyciu chemicznych, fizykalnych i mechanicznych środków.

Wydaje się to zasadne, ponieważ obecnie pediatrzy stwierdzają pierwsze oporności przeciwko niektórym preparatom na bazie permetryny. Wystąpienie oporności przypisuje się przede wszystkim opóźnionemu działaniu permetryny. Ponieważ wszy z reguły nie opuszczają swojego żywiciela, więc jednak odporne wszy w większości przypadków zostaną zabite.

Mehr zum Thema Wszawica głowowa:

Diesen Artikel...

Stand: 21. November 2013 - 9:43 Uhr

Autor/Autorzy:

Źródło: 

© Centers for Disease Control and Prevention, Dr. Dennis D. Juranek.