Syndrom chorego budynku (SBS)

Zespół dolegliwości tzw. syndrom chorego budynku obserwuje się od połowy lat 70-tych, co związane jest z rosnącą tendencją uszczelniania wnętrz, montażu systemów klimatyzacji oraz zastosowaniem nowoczesnej technologii budowy i wyposażania pomieszczeń.

Jak dotąd nie ma reprezentatywnych badań epidemiologicznych, które dostarczyłyby wiarygodnych danych na temat częstości występowania syndromu chorego budynku.

Jako kryterium występowania syndromu chorego budynku przyjmuje się występowanie problemów zdrowotnych, takich jak podrażnienie śluzówki oczu, nosa i gardła, ból głowy i zmęczenie, u co najmniej 20 – 25% narażonych osób. Objawy zwykle ustępują po opuszczeniu pomieszczeń, zwłaszcza po dłuższej nieobecności lub weekendzie. Przy ponownym w nich przebywaniu objawy znacznie się nasilają.

Syndrom chorego budynku dotyczy głównie biur, czasem pomieszczeń szkolnych, przedszkolnych, laboratoryjnych i szpitalnych. Za przyczyny występowania tego syndromu są uważane (D. Eis 1999):

  • niewystarczająca wentylacja (patrz aktualne wartości wskaźnikowe dla dwutlenku węgla, UBA 2008).
  • obciążenie wnętrz gazami, pyłami, lotnymi związkami organicznymi (np. pochodzącymi z farb i dywanów) oraz biocydami,
  • pleśnie, roztocza, bakterie i ich toksyny, które często pochodzą ze źle konserwowanych lub niewłaściwie dobranych urządzeń klimatyzacyjnych (porażone drobnoustrojami nawilżacze powietrza, przeciążone filtry).

Do tego dochodzą ekspozycje typowo biurowe, takie jak monitor komputera, hałas, niewłaściwe warunki klimatyczne wnętrza lub bierne palenie w miejscu pracy. Niektóre osoby cierpiące na SBS informują o tak zwanym elektrosmogu wywołanym przez komputer, faks, kopiarki, jako o czynniku wyzwalającym niekorzystne objawy zdrowotne.

Istnieją znaczne różnice płciowe (kobiety są bardziej podatne niż mężczyźni) i różnice statusu zawodowego (pracownicy chorują częściej niż kadra kierownicza).

Nadal nie jest wyjaśniona rola czynników psychospołecznych w rozwoju SBS. Możliwe jest, że dolegliwości przypisane do wyżej wymienionych czynników są wzmacniane lub po raz pierwszy ujawniają się w wyniku stresu psychicznego. Szczególnie wymieniany jest tutaj mobbing w miejscu pracy.

Ponieważ syndrom chorego budynku jest fenomenem zbiorowym można go najlepiej zidentyfikować za pomocą badania ankietowego osób nim dotkniętych (Kröling 1998). Do dyspozycji jest wiele w różny sposób skonstruowanych kwestionariuszy (G. Wiesmüller i W. Bishop 2002):

  • ankieta o stanie zdrowia wg Krölinga,
  • ankieta szpitala Örebro w Szwecji (wersja dla pracowników biurowych, przedszkoli i szkół),
  • ankieta o stanie zdrowia wg Seebera,
  • ankieta o stanie zdrowia w miejscu pracy (Bullinger i wsp.),
  • ankieta o pomieszczeniach wewnętrznych Wiesmüller i wsp.

Badanie "ProKlimaA" uniwersytetu w Jenie prowadzone od 1994 do 2000 r. mogło wnieść nowe ustalenia na temat przyczyn SBS. Grupa naukowców przeprowadziła ankietę u ponad 5000 osób pracujących w biurach i przeprowadziła pomiary w 1500 miejscach pracy. Stwierdzono, że czynniki psychospołeczne odgrywają większą rolę niż klimat pomieszczenia. Wprawdzie osoby, które pracowały w pomieszczeniach klimatyzowanych oceniały swoje samopoczucie gorzej niż osoby pracujące w pomieszczeniach bez klimatyzacji, ale pomiary w klimatyzowanych pomieszczeniach były jednak lepsze.

Zgodnie z tymi badaniami wymogi i obciążenia w pracy przyczyniają się w większym stopniu do zaburzeń samopoczucia niż wcześniej sądzono.

Czasami syndrom chorego budynku „Sick-Building-Syndrom” (SBS) mylony jest z tzw. "Building Related Illness" (BRI). Zarówno syndrom chorego budynku SBS, jak i BRI należą do zaburzeń zdrowotnych pozostających w związku z przebywaniem w budynkach. W przypadku BRI dolegliwości zgłaszane są przez pojedyncze osoby i można im przypisać dobrze znane przyczyny, jak na przykład bakterie Legionella czy pleśnie ("gorączka nawilżacza"). Natomiast zespół SBS jest fenomenem zbiorowym, którego przyczyny są zazwyczaj złożone.

Dla wyjaśnienia syndromu chorego budynku powinno się wystąpić o fachową pomoc do poradni medycyny środowiskowej, której procedury postępowania opisuje lekarz medycyny środowiskowej Andreas Beyer (1999). Po wyjaśnieniu sytuacji w miejscu pracy, włącznie z komponentami psychologicznymi i sytuacji w pomieszczeniach mieszkalnych, sprawdzane jest, czy występuje problem indywidualny czy też fenomen zbiorowy. Wymaga to gotowości pracodawcy, ażeby pozwolić profesjonalnym służbom wejść do jego budynku i przeprowadzić badanie.

Rozmowy z zainteresowanymi stronami ("Jakie objawy, kiedy i gdzie występują? Jakie czynności wykonuje dana osoba? Czy w ostatnim czasie zmieniły się warunki w miejscu pracy? Jaka jest atmosfera w pracy?") mają pierwszeństwo przed nieukierunkowanym programem analitycznych pomiarów środowiska.

Tylko w przypadku konkretnego podejrzenia co do możliwych przyczyn (opary, urządzenia klimatyzacyjne, wewnętrzne warunki klimatyczne, itp.) podejmuje się próbę ich zidentyfikowania poprzez wykonanie pomiarów. W obszarze problemu zanieczyszczenia mikrobiologicznego systemów klimatyzacyjnych obecnie dostępne szybkie testy zostały przebadane i zatwierdzone (Liebers i in. 2011).

Adresy punktów informacyjnych, poradni medycyny środowiskowej i klinik znajdują się tutaj.

Leczenie

Ponieważ charakter objawów syndromu chorego budynku jest niejednorodny i niespecyficzny, to nie istnieje leczenie specyficzne.

Oprócz łagodzenia objawów jedyną terapią jest usunięcie przyczyn dolegliwości, na przykład poprzez poprawę wentylacji czy zainstalowanie filtra.

Psychika ma również wpływ na tę chorobę, więc niektórym poszkodowanym może pomóc psychoterapia. Innym chorym mogą być również przydatne kursy na temat radzenia sobie ze stresem.

Diesen Artikel...

Stand: 21. Juni 2013 - 11:17 Uhr

Autor/Autorzy: