Świerzb

Świerzb jest spowodowany świerzbowcem ludzkim (Sarcoptes scabiei hominis variatio).Świerzb, zwany czasami przez lekarzy Acarodermatitis, jest szeroko rozpowszechnioną chorobą pasożytniczą skóry wywołana przez świerzbowca ludzkiego (Sarcoptes scabiei hominis variatio). Samice świerzbowca drążą kanały w warstwie rogowej naskórka (łac. epidermis) u ludzi i pozostawiają w malutkich norkach kał oraz składają jaja.

W wyniku reakcji układu odpornościowego w czasie trzech do sześciu tygodni pojawiają się pęcherzyki, wysypka, grudki wypełnione treścią ropną lub surowiczą, strupy i przeczosy. Silny, zwłaszcza w porze nocnej, świąd zmusza do drapania się, co może doprowadzić do zainfekowania strupów, ran po zadrapaniach i ropni.

Według przepisów zapobiegania i zwalczania chorób zakaźnych w Niemczech zabrania się chorym pacjentom przebywania i wykonywania pracy w placówkach użyteczności publicznej.

Czynniki wywołujące zachorowanie

Samice świerzbowca ludzkiego (Sarcoptes scabiei variatio hominis) są wielkości od 0,3 do 0,5 mm i czasem widoczne gołym okiem, jako czarne kropki. Kopulacja z mniejszym samcem (0,21 do 0,29 mm) odbywa się na powierzchni skóry. Samce roztocza giną po kopulacji.

Samice roztocza drążą norki podobne do tuneli w warstwie rogowej naskórka (stratum corneum) i żyją od 30 do 60 dni. Składają 2-3 jaja dziennie, z których po 2 - 3 dniach wylęgają się larwy. Poza skórą człowieka roztocza mogą przetrwać nie dłużej niż 48 godzin.

Na skórze pacjentów ze zdrowym układem odpornościowym występuje zwykle nie więcej niż 10 - 12 roztoczy. Pacjenci, którzy mają słabszy układ odpornościowy, jak bardzo młode lub starsze osoby, a także osoby ze współistniejącymi chorobami, takimi jak AIDS, mogą być nosicielami ponad 1 mln roztoczy. Zapadają one na najcięższą postać tej choroby zwaną Scabies crustosa lub świerzbem norweskim (hiperkeratotycznym).

Objawy

Charakterystycznym objawem jest silny, dokuczliwy świąd nasilający się szczególnie w godzinach wieczornych i w nocy. W wyniku reakcji układu odpornościowego pojawiają się, pęcherzyki (łac. Skabies bullosa - świerzb pęcherzowy), krosty, grudki wypełnione treścią ropną lub surowiczą, strupki, zaczerwienienia i zrogowacenia naskórka.

U pacjentów otrzymujących leki immunosupresyjne (np. krem z glikokortykosteroidów w leczeniu ostrej fazy wyprysku atopowego) tłumione są również reakcje immunologiczne na roztocze świerzbowca i niewiele objawów jest widocznych.

Wydrążone przez roztocze kanaliki są widoczne pod lupą lub mikroskopem optycznym jako podłużne grudki (guzki) w kształcie przecinka lub łuku. Klasyczne obszary skóry, na których można znaleźć kanaliki to przestrzenie pomiędzy palcami rąk i nóg, okolice pępka, pachwiny, pachy, brodawki sutkowe i ich otoczki, okolice narządów płciowych i odbytu.

U niemowląt i małych dzieci, u których skóra jest cieńsza, objawy występują również na powierzchni dłoni, stóp oraz pleców.

Na pierwszy rzut oka objawy u niemowląt i małych dzieci wyglądają podobnie do objawów atopowego zapalenie skóry (neurodermitis). Dlatego wymagana jest dokładna diagnoza.

Częstość zachorowania

W Europie Środkowej świerzb występuje zwłaszcza u dzieci, rodziców, personelu pielęgniarskiego i osób przyjmujących leki immunosupresyjne.

Epidemie występują zwykle w placówkach pobytu dziennego lub całodobowego, takich jak żłobki, internaty, bursy, akademiki, placówki dla bezdomnych, więzienia, zakłady opiekuńczo-lecznicze czy pielęgnacyjno-opiekuńcze i szpitale. W domach opieki i szpitalach epidemia zazwyczaj zaczyna się od zarażonego pacjenta, od którego zaraża się personel, przenosząc chorobę dalej na innych pacjentów. Zakażeni pacjenci mają najczęściej obniżoną odporność w wyniku przyjmowanych leków, wieku lub choroby (AIDS). W przypadku braku szybkiego rozpoznania i zwalczenia choroby, liczba chorych w takich placówkach szybko wzrasta.

Szacuje się, że około 300 milionów ludzi na świecie jest dotkniętych świerzbem. Statystyki częstości występowania świerzbu w poszczególnych krajach nie są dostępne. W obozach dla uchodźców i wśród bezdomnych dzieci żyjących na ulicy świerzb jest chorobą endemiczną.

U osób starszych, cierpiących jednocześnie na wiele chorób, które przebywają w zakładach opiekuńczych, zachorowania na świerzb stale wzrastają.

Diagnoza

Ponieważ pierwsze objawy są widoczne dopiero po około 4 tygodniach, nocny świąd jest ważną wskazówką.

W celu potwierdzenia rozpoznania konieczne jest dokładne badanie przez lekarza dermatologa. Niektórzy lekarze posiadają mikroskop optyczny, przy pomocy którego lekarz może zbadać skórę chorego. Przy odpowiednim powiększeniu widoczne są zarówno kanaliki jak i roztocze.

Czasami udaje się kaniulą wyekstrahować roztocze z kanalika. Za pomocą specjalnych mikroskopowych metod doświadczony lekarz może rozpoznać świerzbowca. W innej metodzie specjalną tak zwaną "ostrą łyżką" Partscha zeskrobuje się górne łuski skóry i również bada pod mikroskopem.

Objawy skórne i ewentualne nadkażenia utrudniają czasami znalezienie kanalików świerzbowca. Z tego powodu zdarzają się błędne diagnozy. Dlatego w wyjątkowych przypadkach konieczny jest niewielki zabieg chirurgiczny, ażeby pobrać próbkę skóry i poddać ją badaniom histologicznym.

Leczenie

Zazwyczaj miejscowe leczenie jest wystarczające. Lekiem z wyboru jest permetryna. Permetryna jest środkiem owadobójczym i pajeczakobójczym z grupy pyretroidów. W postaci maści 5% stosowana jest wieczorem, przy czym należy postępować według następujących wytycznych:

  • obciąć paznokcie u rak i nóg.
  • wziąć staranny prysznic i dokładnie osuszyć ciało. Ręcznik należy wyprać w temperaturze 60°C.
  • nałożyć maść na całe ciało. Należy pamiętać przede wszystkim o przestrzeniach między palcami rąk i stóp, fałdach skóry, sutkach, pachach, miejscem za uszami, jak również okolicach pępka, pachwin i odbytu.
  • pozostawić maść/balsam na noc od ośmiu do dwunastu godzin i jeszcze raz wziąć prysznic. Do wysuszenia ciała użyć świeżego ręcznika.
  • wyprać pościel, ręczniki i wszelkie używane sztuki odzieży w temperaturze co najmniej 60°C. Odzież, która nie toleruje takiej temperatury należy zapakować w zamknięty plastikowy worek i pozostawić na cztery dni w zamrażarce.
  • odkurzyć dokładnie meble tapicerowane i materace. Ważne jest, aby w ciągu czterech dni nie używać tych mebli, ponieważ świerzbowiec bez kontaktu z ludźmi nie może przetrwać dłużej niż 2-3 dni.
  • osoby, które są w bliskim kontakcie z zakażonym pacjentem powinny również zastosować takie środki ostrożności, nawet jeśli objawy u nich nie występują.
  • po zastosowaniu powyżej opisanego jednokrotnego postępowania, pacjent już nie zaraża i może znowu przebywać w miejscach publicznych.
  • w celu objawowego leczenia zapalenia skóry lekarz może przepisać krem zawierający kortyzon.

Oprócz permetryny są dostępne również inne środki pajęczakobójcze: aletryna, benzoesan benzylu, krotamiton, siarka strącona i iwermektyna. Jednak iwermektyna nie jest dopuszczona w Niemczech do obrotu i i musi być importowana z aptek z zagranicy.

Obowiązkowa rejestracja

Zgłaszanie przypadków świerzbu w Niemczech jest obowiązkowe zgodnie z § 34 Ustawy o ochronie, zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi, już w przypadku uzasadnionego podejrzenia, jeśli osoba zakażona przebywa lub pracuje w placówce dziennego czy całodobowego pobytu (przedszkola, szkoły, domy opieki, szpitale, itp.).

W takim przypadku pacjent względnie jego opiekun prawny, musi poinformować osoby zarządzające placówką, a te osoby są zobowiązane niezwłocznie powiadomić o tym właściwy urząd zdrowia.

Mehr zum Thema Świerzb:

Diesen Artikel...

Stand: 21. Mai 2013 - 10:47 Uhr

Autor/Autorzy:

Źródło: 

Bildrecht: Public Health Image Library (PHIL), Centers for Disease Control and Prevention.