Skóra i słońce

Zmiany skórne wywołane przez światło słoneczne znane są potocznie pod nazwą „alergia na słońce”. Pojęcie to jest jednak błędne i pod reakcjami skóry mogą skrywać się najróżniejsze jednostki chorobowe.

  • Fotodermatoza (polimorficzna osutka świetlna)
  • Reakcje fotoalergiczne i fototoksyczne skóry
  • Pokrzywka na światło.

W powyższych nie mamy do czynienia z „prawdziwymi alergiami”.

Światło słoneczne

Reakcje skóry wywołane są najczęściej promieniami z niewidzialnego spektrum światła słonecznego: UV-C (40 do 280 nm), UV-B (280 do 320 nm) i UV-A (320 do 400 nm). Promieniowanie UV-C nie dociera do powierzchni ziemi, gdyż jest absorbowane przez atmosferę. Promienie UV-B powodują zarówno oparzenia skóry, jak i opaleniznę, która pojawia się do 72 godzin od działania światła. Promieniowanie UV-A w wysokich dawkach również wywołuje oparzenia skóry jak i opaleniznę widoczną natychmiast po kąpieli słonecznej.

Promienie UV-A przechodzą również przez szkło okienne w przeciwieństwie do promieni UV-B. Zmiany w skórze spowodowane promieniami UV-A mogą więc przykładowo powstać podczas pobytu w samochodzie. Więcej informacji dostępnych jest w artykule „Promieniowanie nadfioletowe (UV)” na tym portalu.

Oparzenie słoneczne

Oparzenie słoneczne to najbardziej znany i najczęstszy skutek zbyt dużej ekspozycji na promienie UV. Zaistnienie oparzenia lub opalenizny zależy od typu skóry. Osoby o jasnej skórze i niebieskich oczach z rudoblond lub blond włosami i piegami (typ karnacji I i II) nigdy lub tylko sporadycznie wytworzą opaleniznę, w przeciwieństwie do innych typów, które wytwarzają ją często (typ III) lub zawsze (typ IV). Dopiero po wielokrotnym naświetlaniu powstaje tak zwana hiperkeratoza świetlna wskutek pogrubienia się i namnożenia brązowego barwnika skóry (melanina), która daje skuteczną ochronę przed promieniami UV.

Przewlekłe uszkodzenia skóry spowodowane światłem

Oprócz widocznych już po paru godzinach zmian na skórze, światło powoduje również uszkodzenia, które stają się widoczne dopiero po latach. Są to zmarszczki i bruzdy, plamy barwnikowe oraz rozszerzone naczyńka w górnych warstwach skóry (teleangiektazje).

Oprócz wyżej wymienionych problemów kosmetycznych może dojść do złośliwych zmian w skórze. Szczególnie osoby, które jako dzieci doznały wielu poparzeń słonecznych wykazują podwyższone ryzyko zachorowania na czerniaka złośliwego (łac. melanoma malignum).

Fotodermatoza

Polimorficzna fotodermatoza to niealergiczna reakcja skóry, często błędnie nazywana alergią na słońce. Jest to najczęściej występująca choroba skóry spowodowana przez promienie słoneczne. Polimorficzna osutka świetlna, tzw. trądzik majorka (acne mallorca) wygląda podobnie, ale występuje rzadziej.

Około 10-20% populacji cierpi na tę chorobę, przy czym wydaje się, że kobiety chorują częściej. Pacjenci o jasnej karnacji, jasnych włosach i oczach (typ I i II) dotknięci są nią najczęściej.

Czynnik wywołujący chorobę

W większości przypadków promieniowanie UV-A jest czynnikiem wywołującym chorobę.

Symptomy

Na skórze wystawionej na słońce pojawiają się w przeciągu kilku godzin do kilku dni po kąpieli słonecznej zmiany wyglądające jak egzema. Zmiany te mogą się indywidualnie bardzo różnić (stąd w nazwie słowo polimorficzna, czyli wielopostaciowa), ale u danego pacjenta zawsze wyglądają podobnie (monomorficzne zmiany na skórze).

Rozróżnia się trzy różne typy reakcji:

1. typ pęcherzykowy i grudkowy:

  • świąd
  • zaczerwienienie
  • czerwone grudki

2. typ rumieniowy:

  • czerwone plamy

3. typ grudkowo – pęcherzykowy

  • grudki z pęcherzykami

Typ grudkowo – pęcherzykowy występuje rzadko.

Zmiany skórne występują najczęściej na następujących częściach ciała:

  • szyja,
  • dekolt,
  • ramiona i część zewnętrzna dłoni,
  • rzadko na twarzy i
  • na brzegach ucha (u dzieci często, u dorosłych czasami).

Leczenie

Leczenie nie jest konieczne, gdyż zmiany skórne ustępują samoistnie kilka dni po pierwszym pojawieniu się. Unikając słońca można osiągnąć spontaniczne wyleczenie. W miarę trwania sezonu letniego można zaobserwować pewien rodzaj przyzwyczajenia się do słońca, co sprawia, że reakcje są coraz słabsze lub nie występują wcale.

Reakcje fototoksyczne skóry

Odkładające się w skórze substancje obce uwrażliwiające na działanie światła mogą zostać aktywowane przez promieniowanie słoneczne, głównie UV-A. Nie mamy w takim przypadku do czynienia z „prawdziwymi” alergiami przeciw tym światłouczulającym substancjom.

Czynniki wywołujące chorobę

Wiele substancji może spowodować reakcje fototoksyczne skóry:

1. Leki

  • pewne antybiotyki,
  • leki przeciwgrzybicze,
  • tabletki odwadniające (diuretyki),
  • leki na przeczyszczenie,
  • słodziki,
  • leki antykoncepcyjne,
  • leki przeciw schorzeniom neurologicznym lub psychiatrycznym itd. (np. leki przeciwpadaczkowe lub antydepresyjne),
  • leki antyhistaminowe,
  • stosowanie psoralenu (składnik olejków eterycznych wielu roślin) do indukcji reakcji fototoksycznych przy łuszczycy

Należy omówić z lekarzem prowadzącym, czy przepisane leki mogą spowodować skutki uboczne w skórze pod wpływem światła słonecznego.

2. Kremy,
3. Kosmetyki,
4. Perfumy i substancje zapachowe,
5.Rośliny.

Wiele owoców i roślin może zawierać substancje fotouczulające. Klasycznym przykładem takiej rośliny jest barszcz kaukaski lub podobny gatunek barszcz Sosnowskiego. Wytwarza on tak zwane furanokumaryny, które działają fototoksycznie pod wpływem światła. Osoby, które mają kontakt z tą rośliną i jednocześnie są na słońcu mogą cierpieć na bolesne pęcherze i ciężkie do wyleczenia poparzenia. Z tego powodu należy koniecznie nosić ubranie ochronne i chronić twarz przy kontakcie z barszczem.

Symptomy

Symptomy pojawiają się zawsze dokładnie w miejscach poddanych działaniu promieni słonecznych. Zmienione powierzchnie skóry, na których powstaje oparzenie słoneczne z zaczerwienieniem, często opuchlizną i pęcherzami są ostro odgraniczone od skóry przykrytej ubraniem. Substancje stosowane wewnętrznie, np. pewne leki, mogą być rozprowadzone przez krew równomiernie w całej skórze. Skutkiem jest reakcja powierzchniowa najczęściej na twarzy, szyi i na zewnętrznej stronie dłoni. Rzadko dotknięte są inne części skóry.

W przypadku substancji stosowanych zewnętrznie, jak np. kremy reakcje zachodzą wyłącznie na tych partiach skóry. Ponieważ substancje te często nanoszone są nierówno, zmiany na skórze układają się we wzory (pasy, nieregularne plamy itd.).

Wskazówka

Latem należy rozważnie korzystać z wszelkich kosmetyków. Reakcję na skórze mogą wywołać kosmetyki, perfumy i inne wody toaletowe z np. z olejkiem bergamotowym, zawierającym m.in. światłouczulające furokumaryny.

Pokrzywka na światło

U osób dorosłych w młodym i średnim wieku bardzo rzadko występuje pokrzywka na światło (pokrzywka wywołana przez słońce) bez łatwo rozpoznawalnej przyczyny. W większości dotknięte są nią kobiety.

Czynniki wywołujące pokrzywkę na światło

Przyczyny nie zostały jeszcze wyjaśnione. Prawdopodobne jest jednak, że podłożem może być reakcja immunologiczna.

Symptomy

Światło sprawia, że komórki tuczne w skórze uwalniają substancje stanu zapalnego, takie jak np. histamina. Jest to przyczyną wystąpienia wymienionych poniżej objawów po kilku minutach pobytu na słońcu:

Na częściach skóry eksponowanych na słońce

 

Przy mniej intensywnym naświetlaniu

Na skórze przyzwyczajonej do światła (np. na twarzy)

 

  • świąd
  • zaczerwienienie
  • małe pęcherzyki
  • Często tylko zaczerwienienie ze świądem bez pęcherzyków
  •  
 

W rzadkich przypadkach obserwowano również reakcję ze strony układu krążenia.

Więcej informacji na temat pokrzywki znajduje się w głównym artykule pokrzywka na temat pokrzywki.

Porady ogólne

W celu ochrony skóry przed szkodliwymi zmianami wystarczy przedsięwziąć kilka prostych i tanich środków:
  • Odpowiednie tekstylia (gęsto tkane, suche) oferują w zasadzie najprostszą ochronę przeciwsłoneczną. Odkryte części ciała należy posmarować kremem.
  • Przed kąpielą słoneczną należy pokryć skórę odpowiednio do jej typu kremem, lotionen lub żelem z wystarczająco wysokim filtrem przeciwsłonecznym. Pewne produkty chronią skutecznie dopiero po 20 minutach, należy więc nanosić je odpowiednio wcześnie. Nowsze produkty na bazie mikrocząsteczek tlenku tytanu lub cynku działają natychmiastowo. Przebywając nad wodą trzeba pamiętać, aby kosmetyk był wodoodporny.
  • Należy raczej unikać bezpośredniego działania słońca, szczególnie w porze południowej, w wysokich górach i nad morzem, gdzie promieniowanie słoneczne jest szczególnie intensywne.
  • Przebywając w cieniu też się opalamy. W zależności od stopnia opalania się skóry można zastosować kosmetyk z niższym filtrem.
  • Nosząc okulary słoneczne unika się podrażnienia spojówek przez słońce.
  • Nakrycie głowy chroni przed „udarem słonecznym”.

Mehr zum Thema Skóra i słońce:

Diesen Artikel...

Stand: 25. Oktober 2013 - 12:48 Uhr