Pokrzywka

typowe bąble pokrzywkowePokrzywka (urtikaria) jest reakcją skóry, której cechą charakterystyczną jest wystąpienie na skórze bąbli, zaczerwienienia i obrzęku, którym często towarzyszy świąd. Pokrzywka może mieć bardzo różnorodne przyczyny. Mogą to być reakcje alergiczne i pseudoalergiczne, jak i nadmierne reakcje na gorąco, zimno, światło, ucisk, działanie wody czy też zjawiska immunologiczne lub stres psychiczny. Często nie można dokładnie ustalić bezpośredniej przyczyny.

Pokrzywka ostra trwa krócej niż 6 tygodni, natomiast forma przewlekła trwa dłużej niż 6 tygodni.

Choroba rozpoczyna się obrzękiem skóry w kolorze od jasnoczerwonego do czerwonego, który wygląda podobnie jak ukąszenie komara. Zmiany szybko się powiększają, tworzą się bąble z czerwoną otoczką i silnie swędzą. Znikają one po 12 godzinach i mogą wystąpić w innym obszarze skóry.

Objawy skórne podobne są do reakcji na kontakt z pokrzywą (łac. Urtica), stąd też pochodzi nazwa pokrzywka (Urtikaria).

Czynniki wywołujące pokrzywkę

Podłożem pokrzywki lub jej bezpośrednią przyczyną może być wiele czynników.

U dzieci często kojarzy się pokrzywkę z czynnikami nie alergicznymi. Ponad połowę zachorowań na pokrzywkę ma swoje źródło w infekcjach.

Około połowy przypadków przewlekłych stanowi pokrzywka fizykalna lub inny rodzaj pokrzywki indukowanej. Alergie pokarmowe z udziałem przeciwciał IgE nie mają większego znaczenia w przebiegu pokrzywki przewlekłej.

Istotne podłoża i bezpośrednie przyczyny pokrzywki (zmodyfikowane wg Wahna 1998, patrz również wytyczna AWMF):

I. Reakcje o podłożu immunologicznym (alergicznym),

z udziałem przeciwciał IgE

  1. składniki pokarmowe
  2. leki (np. penicylina)
  3. alergeny pochodzące z dodatków do żywności
  4. jad owadów

II. Infekcje

  1. bakterie
  2. pasożyty
  3. wirusy
  4. grzyby

III. Nietolerancja leków przeciwbólowych i konserwantów

  1. kwas acetylosalicylowy
  2. tartrazyna (barwnik azowy)
  3. kwas benzoesowy
  4. alkohol

IV. Przyczyny fizykalne
(niektóre postacie przy udziale układu odpornościowego)

  1. dermografizm (Urticaria factitia)
  2. pokrzywka wywołana zimnem i ciepłem
    a) pokrzywka na lokalne działanie gorąca
    b) pokrzywka uogólniona lub cholinergiczna
    c) pokrzywka na zimno
  3. pokrzywka na światło
  4. pokrzywka na ucisk
  5. pokrzywka na wodę
  6. pokrzywka na lokalne działanie gorąca
  7. pokrzywka wibracyjna

V. Schorzenia dziedziczne

  1. dziedziczny obrzęk naczynioruchowy
  2. niedobór czynnika I
  3. dziedziczna pokrzywka na zimno

VI. Pokrzywka barwnikowa (mastocytoza)

Vll. Pokrzywka autoimmunologiczna

Mastocytoza, pokrzywka dziedziczna na zimno oraz dziedziczny obrzęk naczynioruchowy nie są już zaliczane do odmian pokrzywki. Rozszerzone informacje na temat różnych rodzajów pokrzywki znajdują się w ramce „Dodatkowe informacje” w niniejszym artykule w rozdziale „Rodzaje pokrzywki”.

Objawy

Typowym objawem pokrzywki jest bąbel pokrzywkowy (urtica) posiadający trzy cechy:

  • w środku obrzęk, najczęściej otoczony zaczerwienieniem
  • świąd
  • przelotność objawów, tzn. po czasie kilku minut do kilku godzin skóra wraca do swojego poprzedniego wyglądu.

 Bąbel powstaje wskutek obrzęku naskórka. W wyniku rozszerzenia naczyń krwionośnych i limfatycznych w skórze właściwej powstaje nagromadzenie płynu w górnej warstwie skóry.

Objawy

Oprócz bąbli często występuje również obrzęk głębiej położonych części skóry. Jest to tzw. obrzęk naczynioruchowy, często pojawiający się na twarzy (obrzęk Quinckego).

Objawy

W rzadkich przypadkach poza objawami skórnymi i bąblem pokrzywkowym mogą występować inne dodatkowe symptomy pokrzywki (Henz 1996):

  • przemęczenie
  • bóle głowy
  • gorączka
  • duszności i chrypka, objawy astmatyczne
  • trudności w połykaniu
  • brak apetytu
  • nudności
  • wymioty
  • rozwolnienie
  • skurcze żołądka
  • problemy z orientacją
  • obniżenie ciśnienia
  • ucisk w klatce piersiowej
  • obrzęk stawów

Częstotliwość występowania

Pokrzywka to jedna z najczęściej występujących chorób skórnych. Ok. 20% populacji doświadcza przynajmniej raz w życiu symptomów pokrzywki. Pokrzywka występuje u kobiet dwukrotnie częściej niż u mężczyzn. Szacunki wskazują, że obecnie 1,3 % społeczeństwa europejskiego cierpi na pokrzywkę o przewlekłym przebiegu.

Pokrzywka może pojawić się w każdym wieku. Najczęściej dotyka ona grupy wiekowej od trzydziestu do pięćdziesięciu lat. Bardzo rzadko zdarza się pierwszy epizod pokrzywki po siedemdziesiątym roku życia. Pokrzywka noworodków, trwająca zazwyczaj kilka dni, nie jest niczym niezwykłym. Poniżej szesnastego roku życia podaje się częstość występowania od 3 do 6%. Przy czym znacznie częściej dotknięci są nią pacjenci z atopią, czyli schorzeniami takimi jak astma, AZS czy katar sienny.

Postacie pokrzywki

Pokrzywka występuje pod wieloma postaciami. W medycynie rozróżnia się cztery podstawowe grupy:

  • pokrzywka spontaniczna, nieindukowana
    • pokrzywka ostra
    • pokrzywka przewlekła
  •  pokrzywka indukowana
    • pokrzywka fizykalna
    • inne odmiany

Pokrzywka ostra

10-25% wszystkich ludzi doświadcza przynajmniej raz w życiu ostrej pokrzywki. Najczęściej po objawach nagłych i silnych następuje stopniowa poprawa symptomów w ciągu kilku dni. W zależności od nasilenia objawów leki antyhistaminowe, balsamy z kortyzonem i ewentualnie tabletki kortyzonowe mogą przyspieszyć proces leczenia. Często za powstanie ostrej pokrzywki odpowiedzialne są infekcje, a rzadko udział biorą alergie. Czynnik spustowy ostrej pokrzywki często pozostaje nierozpoznany. Jeżeli objawy szybko zanikną, nie jest konieczna dokładna diagnostyka.

Pokrzywka przewlekła

Pokrzywka przewlekła utrzymuje się ponad sześć tygodni. W tym czasie symptomy pojawiają się co dzień lub w regularnych odstępach czasu. Pomiędzy nawrotami występują epizody bezobjawowe. W celu wyleczenia pokrzywki przewlekłej konieczne jest poszukiwanie czynników spustowych. Mogą one być pochodzenia alergicznego lub pseudoalergicznego. Również infekcje oraz choroby z autoagresji mogą skutkować przewlekłą pokrzywką. Przeprowadzenie diagnostyki może okazać się bardzo pracochłonne. Konieczna będzie dokładna anamneza i poznanie historii choroby. Wartościową pomocą w tym kierunku może być dzienniczek obserwacji pacjenta.

Usuwając czynniki wywołujące pokrzywkę przewlekłą można osiągnąć wyleczenie. Nie zawsze jednak udaje się unikać tych czynników.

Pokrzywka indukowana

Pod pojęciem pokrzywki indukowanej rozumiemy wszystkie typy pokrzywki, które są wywołane czynnikami zewnętrznymi. U pewnych osób bąble na skórze powstają pod wpływem kontaktu z zimnym powietrzem lub zimnymi przedmiotami. U innych natomiast pojawiają się szczególnie po kontakcie z ciepłymi przedmiotami. Natomiast w jeszcze innych przypadkach dochodzi do nawrotu z powodu wysiłku fizycznego, pocenia się lub światła. Szczególnie złośliwa jest pokrzywka wywołana drapaniem. Jako skutek tarcia lub drapania powstają bąble i świąd. Świąd z kolei prowokuje ponownie do drapania, przez co powstają nowe bąble. Pacjenci wymagają dobrej terapii i dużo samodyscypliny, aby móc zapobiec kolejnym nawrotom.

Poniższa tabela zawiera przegląd klasyfikacji pokrzywki i czynników wywołujących objawy chorobowe (źródło: Hagen Ott, 2013):

Postać pokrzywki

Odmiana

Współistniejąca choroba podstawowa,

czynniki wyzwalające objawy chorobowe

 

nieindukowana

pokrzywka spontaniczna

ostra pokrzywka spontaniczna

infekcja, alergia

przewlekła pokrzywka spontaniczna

choroba autoimmunologiczna, infekcja, pseudoalergia

indukowana

pokrzywka fizykalna

pokrzywka z zimna

zimne przedmioty, powietrze, ciecz

pokrzywka cieplna

lokalne ciepło

pokrzywka opóźniona z ucisku

ucisk statyczny

dermografizm objawowy

działanie siły

wibracyjny obrzęk naczynioruchowy

wibracje

pokrzywka świetlna

światło nadfioletowe, światło widzialne

inne typy pokrzywki

pokrzywka wodna

woda

pokrzywka cholinergiczna

podwyższona temperatura ciała

pokrzywka kontaktowa

kontakt z substancjami pokrzywkogennymi

pokrzywka z wysiłku

wysiłek fizyczny

* W wieku dziecięcym przy ostrej postaci pokrzywki często istnieje powiązana z nią choroba podstawowa, natomiast w przypadku pokrzywki przewlekłej zdarza się to bardzo rzadko lub nie ma klinicznego znaczenia.

 W ramce „informacje dodatkowe” dokładnie opisano niektóre typy pokrzywki.

Diagnoza

Przy doborze kroków diagnostycznych konieczna jest dokładna anamneza. Nieprzemyślane badania nie mają wiele sensu. W przypadkach ostrej pokrzywki u dzieci bez towarzyszących jej niebezpiecznych silnych obrzęków w obrębie twarzy lub dróg oddechowych, często wystarczająca jest anamneza i badania kliniczne w celu rozpoznania czynników wywołujących chorobę. Skomplikowane badania najczęściej nie są konieczne.

W przypadku objawów przewlekłych i często powracających anamnezę należy uzupełnić dzienniczkiem obserwacji pacjenta prowadzonym przez pewien okres czasu lub protokołem odżywiania oraz o dodatkowe bardziej skomplikowane procedury diagnostyczne. W celu określenia rodzaju pokrzywki bierze się pod uwagę czas trwania, ilość pęcherzy i nasilenie świądu.

Do oceny nasilenia pokrzywki stwierdza się ilość bąbli w czasie 24 godzin oraz intensywność świądu. Skala aktywności pokrzywki (ang. UAS urticaria activity score) rozróżnia 4 stopnie nasilenia choroby (źródło: Hagen Ott, 2013):

Wynik

Ilość bąbli na 24h

Świąd

0

wcale

wcale

1

< 20

lekki: nieprzeszkadzający

2

20-50

średni: przeszkadzający, bez istotnego wpływu na aktywności w dniu codziennym lub sen

3

> 50 (lub duże połączone powierzchnie)

silny: ciężki świąd, istotny wpływ na aktywności w dniu codziennym lub sen

Następujący diagram przedstawia postępowanie diagnostyczne w pokrzywce, pojedyncze kroki diagnostyczne i zalecane działanie etapowe, w zależności od wyników badań i historii pacjenta.

grafika: viz www.allum.de/krankheiten/urtikaria/diagnose 

Pokrzywka

< czas trwania krótszy niż 6 tygodni

> czas trwania dłuższy niż 6 tygodni

 

 

pokrzywka ostra

pokrzywka przewlekła

 

 

  • anamneza
  • specyficzna diagnostyka
  • terapia objawowa
  • anamneza
  • test dermograficzny
 

 

podejrzenie

pokrzywka fizykalna

podejrzenie

pokrzywka alergiczna

podejrzenie

pokrzywka infekcyjna

podejrzenie

pseudoalergia

czynnik wyzwalający nieznany

pokrzywka idiopatyczna

testy

 

oznaczenie
IgE we krwi

mikrobiologia

serologia

dieta wykluczająca dodatki do żywności

prowadzenie dzienniczka 6-8 tyg.

 

 

eliminacja

leczenie infekcji

w celu potwierdzenia

prowokacja doustna

eliminacja

 

                 

 

 

 

przyczyna nierozpoznana

 

podejrzenie

czynniki wywołujące chorobę

 

       

 taj dalej na temat: Leczenie

Leczenie

W przypadku ostrej pokrzywki terapia antyhistaminowa H1 w połączeniu z kortykosterydami konieczna jest zazwyczaj jedynie w ciężkich przypadkach.

W szczególnie ciężkich przypadkach przewlekłych, w których czynnikiem wywołującym jest alergia typu I, w rachubę wchodzi również leczenie Omalizumabem (Wieczorek, Kapp, & Wedi, 2011).

Jeżeli wystąpią dodatkowo oznaki reakcji anafilaktycznej (patrz „Anafilaksja”), niezbędne będą dodatkowe środki stabilizujące krążenie. Skuteczne unikanie czynników wyzwalających i leczenie pokrzywki chronicznej jest możliwe jedynie po dokładnym ustaleniu przyczyn. Konieczna jest dodatkowa opieka przez lekarza doświadczonego w alergologii.

W pokrzywce uwarunkowanej alergicznie, najważniejszym sposobem leczenia będzie unikanie alergenów. To samo dotyczy reakcji na leki bądź konserwanty. W innych formach pokrzywki również stosuje się leki antyhistaminowe. Ponieważ najczęściej konieczne będzie regularne stosowanie preparatu antyhistaminowego, należy zważać na jego dobrą tolerancję i wybrać lek niesedatywny (nie działa usypiająco, nie obniża zdolności reakcji). Zazwyczaj bezskuteczne jest leczenie miejscowe gdyż bąble często pojawiają się w innym miejscu.

Leki antyhistaminowe często prowadzą do zmniejszenia świądu i bąbli w pokrzywce barwnikowej. Należy w tym miejscu ostrzec przed niebezpieczeństwem związanym z mastocytozą. Użądlenie pszczoły lub osy, narkoza i pewne leki mogą być czynnikiem spustowym dla uwolnienia dużej ilości histaminy przez komórki tuczne, co może doprowadzić do zaburzeń krążenia, duszności, kołatania serca czy utraty przytomności.

W zależności od czynnika wyzwalającego, można złagodzić pokrzywkę indukowaną różnymi sposobami:

  • Pokrzywka z zimna
    • ciepła bielizna termoaktywna
    • ocieplacze na ręce
    • Dermografizm
      • rezygnacja z:
        • ciasno przylegających ubrań
        • ciasnych pasków
        • szorstkich tekstyliów
    • Opóźniona pokrzywka na ucisk
      • unikanie lokalnego działania ucisku za pomocą np.:
        • piankowych lub silikonowych wkładek do butów

szerokich pasków przy plecakach i dziecięcych fotelikach samochodowych.

Mehr zum Thema Pokrzywka:

Diesen Artikel...

Stand: 29. August 2013 - 12:58 Uhr

Autor/Autorzy: