Nowotwory skóry (czerniak, rak podstawnokomórkowy, rak kolczystokomórkowy skóry)

"Rak skóry" to ogólne pojęcie określające przynajmniej trzy różne rodzaje nowotworów mocno różniących się pod względem miejsca powstania, częstotliwości zachorowań i złośliwości:

  1. Czerniak skóry (łac. melanoma malignum)
    Czerniak powstaje w komórkach skóry tworzących pigment (melanocytach). W porównaniu do raka podstawnokomórkowego i kolczystokomórkowego skóry (patrz poniżej) występuje rzadziej, ale jest znacznie bardziej złośliwy.
  2. Rak podstawnokomórkowy skóry (łac. carcinoma basocellulare)
    Ten rodzaj nowotworu jak i poniżej wymieniony rak kolczystokomórkowy należą do nowotworów powstających w komórkach skóry nie tworzących barwnika.
  3. Rak kolczystokomórkowy skóry (łac. carcinoma spinocellulare)
    90% nowotworów kolczystomórkowych skóry powstaje w miejscach odsłoniętych (nieprzykryta głowa, zewnętrzna strona dłoni) po uprzednim uszkodzeniu skóry promieniami UV (elastoza posłoneczna i następujące po niej zrogowacenie spowodowane promieniami UV).

Czerniak złośliwy

Czerniak powstaje w komórkach skóry tworzących pigment (melanocytach). W porównaniu do raka podstawnokomórkowego i kolczystokomórkowego skóry (patrz poniżej) występuje rzadziej, ale jest znacznie bardziej złośliwy. W zasadzie czerniak może powstać w każdym miejscu na skórze, również w miejscach nieeksponowanych na światło. Jego wzrost jest powolny i powierzchowny albo szybki i do wewnątrz.

Czynniki ryzyka zachorowania na  czerniaka są następujące (RKI 2004):

  1. intensywna (przejściowa) ekspozycja na słońce (szczególnie w dzieciństwie)
  2. oparzenia słoneczne w dzieciństwie i wieku nastoletnim,
  3. typ karnacji I lub II,
  4. ponad 40 - 50 zwykłych znamion barwnikowych,
  5. nietypowe znamiona,
  6. duże wrodzone znamię pigmentowe,
  7. wcześniejsze zachorowanie lub wystąpienie czerniaka u krewnych pierwszego stopnia.

W ramach samokontroli można stosować następujące reguły w celu odróżnienia zwykłych znamion barwnikowych od nowotworów:

  • asymetria (znamię asymetryczne),
  • brzegi (nierówne, postrzępione, zmieniające kształt),
  • kolor (różne kolory na jednym znamieniu, zmieniająca się barwa),
  • wielkość (powyżej 5 mm),
  • wypukłość (powyżej 1 mm).

W celu wyjaśnienia podejrzane tkanki poddaje się badaniu histologicznemu. Równocześnie badanie to dostarcza danych o grubości nowotworu, a to w połączeniu z jego lokalizacją pomaga lekarzowi przewidzieć dalszy rozwój choroby.

Rak podstawnokomórkowy skóry

Ten rodzaj nowotworu jak i poniżej wymieniony rak kolczystokomórkowy należą do nowotworów powstających w komórkach nie tworzących barwnika. Rak podstawnokomórkowy występuje 5 razy częściej niż rak kolczystokomórkowy. Wzrasta powoli i bardzo rzadko wytwarza metastazy (1 na 200 przypadków lub rzadziej, RKI 2004). Powstaje on w miejscach owłosionych, gdyż bierze swój początek w zawiązkach włosów. Najczęściej występuje w obszarze głowy i szyi. Małe nowotwory usuwa się zazwyczaj ambulatoryjnie, podczas gdy przy większych może być konieczna operacja z ewentualną operacją kosmetyczną. Bardzo ważna jest pooperacyjna opieka lekarska, gdyż mogą występować nawroty i kolejne nowotwory!

 

Rak kolczystokomórkowy skóry

90% nowotworów kolczystomórkowych skóry powstaje w miejscach odsłoniętych (nieprzykryta głowa, zewnętrzna strona dłoni) po uprzednim uszkodzeniu skóry promieniami UV (elastoza posłoneczna i następujące po niej zrogowacenie spowodowane promieniami UV). Diagnozę stawia się po badaniu histologicznym. Nowotwory kolczystomórkowe usuwa się operacyjnie, przy czym formy pierwotne można leczyć za pomocą wielu innych terapii (kriochirurgia, chemioterapia lokalna, terapia fotodynamiczna, lokalna immunoterapia, RKI 2004). Bardzo ważna jest pooperacyjna opieka lekarska, gdyż mogą występować nawroty i kolejne nowotwory!

 

Czynniki ryzyka wystąpienia raka podstawnokomórkowego i  kolczystomórkowego skóry (RKI 2004):

  1. chroniczne uszkodzenia skóry promieniami UV (elastoza posłoneczna),
  2. zrogowacenie skóry wskutek chronicznego uszkodzenia światłem,
  3. immunosupresja (hamowanie odpowiedzi odpornościowej organizmu),
  4. wystąpienie raka skóry w anamnezie,
  5. uszkodzenia promieniowaniem (personel pracowni rentgenowskich),
  6. policykliczne węglowodory aromatyczne (WWA).

Częstotliwość występowania

 

Komisja ds. Ochrony przed Promieniowaniem (SSK) wyraża zaniepokojenie dużym wzrostem zachorowań na raka skóry. Według szacunku Rejestru Zachorowań na Nowotwory w Szlezwik Holsztajn  w Niemczech choruje 140 000 osób rocznie na raka skóry (włącznie z ok. 20 000 przypadków in situ). Z czego 10 - 15% przypada na czerniaka, a duża większość na raka podstawnokomórkowego i  kolczystokomórkowego skóry. U 20 - 25% osób chorujących na czerniaka choroba przebiega śmiertelnie (odpowiadałoby to 4 000 - 5 000 zgonów rocznie w Niemczech), a w przypadku raka podstawnokomórkowego i  kolczystokomórkowego skóry 0,5% - 1%. Odsetek zachorowań na czerniaka potroił się w Niemczech w ostatnich 20 latach. Ponadto szczyt zachorowalności przypada w ostatnich latach na coraz młodszy wiek.

Zalecenia

 

  • Bardzo ważna i rozsądna jest samokontrola własnego ciała. Szczególnie dotyczy to osób, u których występuje co najmniej jeden wyżej wymieniony czynnik ryzyka.
  • Jedynie doświadczony lekarz dermatolog może rozróżnić, czy podejrzane zmiany skórne to zwykłe znamię barwnikowe czy jeden z trzech opisanych tu rodzajów raka skóry.
  • W listopadzie 2007 Niemiecka Komisja Państwowa zdecydowała o wprowadzeniu regularnego badania skóry w ramach profilaktyki raka. Jest to dwustopniowa  kontrola całego ciała refundowana co dwa lata dla osób powyżej 35 roku życia. Należy koniecznie korzystać z tej możliwości!
  • Porady dotyczące ochrony skóry przed nadmiernym promieniowaniem słonecznym i korzystania z solariów znajdują się w zakładce Literatura i w artykule pod tytułem Promieniowanie UV.

Wczesne rozpoznanie i profilaktyka zachorowań

 

Wczesne rozpoznanie

Im wcześniej nastąpi rozpoznanie nowotworu i im mniej wrósł on w głąb skóry, tym lepsze są szanse na skuteczne wyleczenie.

Należy koniecznie brać udział w dermatologicznych badaniach przesiewowych i przeprowadzać samoobserwację ciała za pomocą reguł zestawionych w artykule na temat „czerniaka złośliwego”. Wcześnie rozpoznany rak skóry jest prawie w 100% uleczalny!

Profilaktyka zachorowań

Profilaktyka jest ukierunkowana na znane czynniki ryzyka. Głównym czynnikiem ryzyka jest promieniowanie UV w związku ze spędzaniem czasu wolnego. Nie ma znaczenia, czy organizm eksponowany jest na promienie „naturalne słoneczne”, czy „sztuczne w solarium”. Nie istnieje „zdrowa opalenizna”! Ochrona przed promieniami UV jest szczególnie ważna dla niemowląt i małych dzieci, ale również dzieci i młodzież nie powinny być narażane na nadmierne promieniowanie UV i oparzenia słoneczne. Dokładne zalecenia jak rozsądnie korzystać ze słońca i solariów oraz jak chronić się przed promieniami UV pochodzą od:

  • Niemieckiego Urzędu ds. Ochrony przed Promieniowaniem,
  • grupy roboczej Profilaktyka Dermatologiczna,
  • Komisji ds. Promieniowania,
  • Niemieckiego Towarzystwo Dermatologów,
  • Niemieckiej Organizacji Pomocy Chorym na Raka
  • oraz innych towarzystw naukowych i instytucji.

Mehr zum Thema Nowotwory skóry (czerniak, rak podstawnokomórkowy, rak kolczystokomórkowy skóry):

Diesen Artikel...

Stand: 25. Oktober 2013 - 12:58 Uhr

Autor/Autorzy: