Astma oskrzelowa, dychawica oskrzelowa (asthma bronchiale)

Twoje dziecko, może ty również, albo inny członek rodziny ma astmę oskrzelową. Lekarz ustalił rozpoznanie, a Ty zastanawiasz się, co to znaczy dla Twojego dziecka, dla Ciebie i Twojej rodziny oraz jak będzie wyglądała przyszłość z tą chorobą.

Wiele rodzin znajduje się w tej samej sytuacji, gdyż astma oskrzelowa jest najczęstszą chorobą przewlekłą wieku dziecięcego, a u dorosłych w średnim wieku występuje u ok. dwóch do czterech procent. Być może ktoś poczuje ulgę poznając wreszcie przyczynę, z jakiej jego dziecko zawsze kaszle w nocy albo budzi się i nie może złapać powietrza. I dlaczego dziecko zawsze ma “bronchitis” z kaszlem i świstami przez okres kilku tygodni, podczas gdy inne dzieci mają tylko katar. Czy też dlaczego dziecko słabe było w sporcie, musiało częściej robić przerwy lub mogło tylko stać na bramce.

Postawienie diagnozy umożliwia zaakceptowanie choroby, rozpoczęcie odpowiedniej terapii oraz nauczenie się, jak z nią żyć. Niniejsze porady mają pomóc dowiedzieć się więcej o astmie i odnaleźć swoje sposoby postępowania z tą chorobą.

Co to jest astma?

Oskrzela składają się z warstwy mięśni, błony śluzowej i cienkiej warstwy śluzu produkowanego przez błonę śluzową.

Dla astmy typowa jest nadreaktywność dróg oddechowych na różnorodne bodźce. Taka podwyższona reaktywność nazywana jest nadwrażliwością lub „nadczynnością”. Bodźce, które nasilają nadreaktywność oskrzeli lub wywołują objawy astmy, nazywamy czynnikami zaostrzającymi astmę. Takimi czynnikami mogą być między innymi:

  • infekcje,
  • alergie np. na roztocze kurzu domowego, sierść zwierząt lub pyłki,
  • wysiłek fizyczny (sport), lub
  • obciążenia psychiczne (lęk, stres),
  • pewne warunki pogodowe, lub
  • dym papierosowy.

Kontakt z czynnikami zaostrzającymi astmę doprowadza do wydzielania substancji (mediatorów) w obrębie dróg oddechowych, które mogą prowadzić do trzech decydujących reakcji:

  • powstaje stan zapalny błony śluzowej i jej pogrubienie,
  • błona śluzowa produkuje większą ilość gęstego śluzu oraz
  • mięśnie oskrzeli obkurczają się, jak przedstawiono na poniższym obrazku.

W konsekwencji drogi oddechowe stają się węższe i pacjentowi ciężko złapać oddech, ma uczucie, jakby słoń stanął mu na klatce piersiowej. Należy doprowadzić do cofnięcia się tych reakcji. Niestety substancje mediatorowe nasilają chroniczne podrażnienie i stan zapalny błony śluzowej, a przez to wrażliwość oskrzeli. Z upływem czasu coraz mniejsze ilości czynnika wywołują reakcję astmatyczną. Skłonność układu oddechowego do reagowania nadwrażliwie jest dziedziczna i tym samym nieuleczalna. To samo dotyczy wrodzonej skłonności do reagowania chronicznym zapaleniem błony śluzowej oskrzeli na czynniki wywołujące astmę.

Oto, co jest możliwe i ważne:

  • leczyć chroniczny stan zapalny,
  • przez to obniżać nadwrażliwość układu oddechowego,
  • zwalczać symptomy i osiągnąć stan bez dolegliwości.

Leczenie astmy – filary terapii

Podstawowe filary terapii to:

  • unikanie czynników wywołujących astmę,
  • podawanie leków regularnie w celach zapobiegawczych,
  • leczenie dolegliwości,
  • edukacja i szkolenie pacjenta.

Pacjent razem z lekarzem powinien korzystać z wszystkich wyżej wymienionych możliwości. Trzeba poznać indywidualne czynniki wywołujące astmę i według możliwości ich unikać. Aczkolwiek trudno będzie unikać pewnych czynników (takich jak np. zmiany pogody, złość czy gniew). W przypadku innych czynników unikanie nie jest zasadne (sport). Dlatego należy dokładnie omówić, jakie środki zaradcze są sensowne dla danej osoby.

Ponieważ jest niemożliwe, aby uniknąć wszystkich czynników, należy podjąć próby zredukowania nadwrażliwości oskrzeli. W tym celu hamuje się chroniczny stan zapalny. W dzisiejszych czasach jest to możliwe dzięki lekom. Wprawdzie leki muszą być stosowane regularnie, aby ochrona lekowa zadziałała optymalnie, ale nie są one niebezpieczne dla rozwoju i zdrowia dzieci oraz dorosłych.

Opracowano międzynarodowe standardy i skuteczne terapie astmy w wieku dziecięcym i dorosłym, które od wielu lat się sprawdzają. Mimo, że astma nie jest uleczalna za pomocą żadnej dostępnej terapii, można, zwłaszcza w wieku dziecięcym, prawie zawsze wytłumić objawy nie przypłacając tego dużymi skutkami ubocznymi.

Należy ustalić z lekarzem odpowiednią ochronną terapię przeciwzapalną. Nadal jednak, mimo dobrej i skutecznej terapii przeciwzapalnej mogą zaistnieć sytuacje, w których wystąpią objawy astmy, np. gdy skumuluje się działanie większej ilości czynników wywołujących astmę lub silna infekcja. Wtedy będzie konieczne natychmiastowe rozkurczenie obkurczonych oskrzeli. Również tym celu dysponujemy skutecznymi lekami bez skutków ubocznych.

Pacjent powinien być w stanie podjąć w domu pierwsze środki zaradcze. W tym celu musi umieć rozpoznać, kiedy nastąpi obkurczenie oskrzeli, jak jest silne i jakie kroki po kolei powinien podjąć. Jak to zrobić oraz jakie są zalecenia w standardach terapeutycznych, można przeczytać w artykule „Terapia astmy ogólnie” oraz w pełnej wersji tego artykułu. Są to jedynie zalecenia terapeutyczne. Terapia indywidualna musi być ustalona z lekarzem prowadzącym.

Często w gabinetach lekarzy pierwszego kontaktu nie znajdzie się czas na rozmowy ani wyjaśnienie wszystkich pytań, ani wystarczająco długie ćwiczenia w stosowaniu leków i środków terapeutycznych. Dlatego powstały lokalne poradnie i szkoły dla astmatyków prowadzone przez fachowców od astmy (w Niemczech są to lekarze, psycholodzy, fizjoterapeuci, terapeuci sportowi i inni), które oferują szkolenia dla chorych dzieci i ich rodzin. Niewykluczone, że nawet twój pediatra prowadzi takie kursy w swoim gabinecie. Kursy dla astmatyków są oferowane również dla dorosłych.

Nawet, jeżeli nie możesz wziąć udziału w szkoleniu dla astmatyków, możesz dobrze poinformować się i twoje dziecko może nauczyć się, odpowiednio do swojego wieku, obchodzić się ze swoją chorobą. Do dyspozycji są broszury informacyjne, płyty CD na komputer oraz oferty w internecie (patrz lista linków poniżej w źródłach i literaturze).

Jeżeli chcesz nawiązać osobisty kontakt z innymi pacjentami w celu wymiany doświadczeń i wzajemnego wsparcia przez innych pacjentów i rodziców dzieci, powinieneś zapisać się do organizacji samopomocy w twoim regionie lub samemu taką utworzyć w swojej miejscowości. Istniejące organizacje służą przy tym pomocą i poradnictwem.

Pacjent dobrze poinformowany oraz optymalnie leczony czuje się pewniej i nie boi się swojej diagnozy. Astma przestaje być sprawą najważniejszą w rodzinie i wszyscy mogą się do tego przyzwyczaić. Dobrze jest mieć odwagę, jako rodzina wspólnie podjąć konfrontację z nasuwającymi się wątpliwościami. Zapytaj lekarza i skorzystaj z ofert pomocy i informacji!

Dalsze informacje na temat objawów, diagnostyki i profilaktyki znajdują się w tekście informacyjnym pod koniec tej strony.

Częstotliwość występowania

Występowanie astmy u dzieci

Reprezentatywne badanie naukowe KiGGS (Kinder- und Jugendgesundheitssurvey) z roku 2006 oraz 2007 dostarczyło następujących wyników:

4,7% dzieci w Niemczech doświadczyło, według wypowiedzi rodziców, przynajmniej raz w życiu ataku astmy. W danej grupie było więcej chłopców (5,5%) niż dziewcząt (3,9%). 3,0% wszystkich dzieci miało atak astmy w ciągu ostatnich 12 miesięcy.

Pewne starsze źródło "Weißbuch Allergie" podaje podobne częstotliwości: "W większości badań naukowych ponad połowa dzieci podaje, że miała świsty w czasie oddychania w ciągu ostatniego roku..."

Można wnioskować z powyższego, że u wielu dzieci nie rozpoznano jeszcze astmy, mimo że wiele z nich jest nią dotknięte.

Według badania "International Study on Asthma and Allergy in Childhood", zwanego krótko ISAAC, które porównuje dane dotyczące schorzeń alergicznych wieku dziecięcego, Niemcy leżą pośrodku pod względem częstości występowania astmy u dzieci. W krajach takich jak Australia, Anglia i USA astma występuje u dzieci znacznie częściej.

Dane porównawcze fazy III badania ISAAC w latach od 2002 do 2003 uwidaczniają, że w ciągu siedmiu lat od ukończenia fazy I w wielu krajach wzrosła częstotliwość występowania astmy. Głównie dotyczy to grupy wiekowej od 6 do 7 latków (ISAAC 2006).

Występowanie astmy u dorosłych

Aktualne dane na temat występowania astmy u dorosłych znajdują się w badaniu naukowym (ISAAC 1998). Według niego w grupie wiekowej od 22 do 44 lat astma występuje u 2,1 do 4,4 procent osób. Również w tej grupie wiekowej symptomy takie jak świsty i świszczący oddech występują dużo częściej, bo u 3,3 do 21,1 procent osób (raport specjalny o alergiach 2000).

Możliwe objawy

  • trudności w oddychaniu, duszności
  • furczenie w drogach oddechowych
  • świsty, gwizdy
  • kaszel
  • ból głowy

Prognoza

Mimo, że jak do tej pory, astma nie jest uleczalna za pomocą żadnej dostępnej terapii, można, zwłaszcza w wieku dziecięcym, prawie zawsze wytłumić objawy nie przypłacając tego dużymi skutkami ubocznymi.

Zapobieganie

Profilaktyka alergii, czyli zapobieganie powstawania chorób alergicznych, byłoby najbardziej sensownym środkiem zaradczym. Profilaktyka jest więc najważniejszym tematem w alergologii, gdyż można wywierać wpływ na powstawanie i przebieg schorzeń o podłożu alergicznym.

Temat profilaktyki w alergiach jest jednak bardzo złożony, iż nie ma jak do tej pory całkowicie bezpiecznej i prostej metody zapobiegnięcia alergii. Krótkie i ogólne porady nie wnoszą zbyt wiele. Rodziny dotknięte chorobą potrzebują intensywnego poradnictwa, które bierze pod uwagę ich własne okoliczności oraz opieki i motywacji przez kompetentny personel.

W dużej mierze dziedziczenie decyduje, czy dane dziecko będzie miało alergie. Szczególnie choroby alergiczne rodziców są czynnikiem ryzyka wystąpienia alergii u dziecka. Im więcej członków rodziny ma alergie i im częściej występują dane schorzenia (np. jeżeli oboje rodziców ma astmę), tym większe jest ryzyko dla dzieci w tej rodzinie. Oprócz czynników genetycznych, wpływ na powstawanie alergii mają również czynniki środowiskowe.

Pewien przegląd możliwości zapobiegania alergii znajduje się w obszernym tekście informacyjnym Zapobieganie alergiom oraz w Empirycznych Wytycznych dla Zapobiegania Alergii Niemieckiego Stowarzyszenia Prewencji Alergii (abap).

Mehr zum Thema Astma oskrzelowa, dychawica oskrzelowa (asthma bronchiale):

Diesen Artikel...

Stand: 21. Mai 2013 - 9:56 Uhr

Autor/Autorzy: