Alergia na jad owadów błonkoskrzydłych (np. jad pszczoły i osy)

Alergia na jad owadów

Alergia na jad owadów błonkoskrzydłych (np. jad pszczoły i osy)

W Europie Środkowej najczęściej pszczoły i osy wywołują reakcję alergiczną na jad owadów. Trzmiele, szerszenie, mrówki i inne owady nie powodują prawie wcale reakcji alergicznych.

Częstotliwość występowania choroby

Najczęściej uczuleniem na jad są dotknięte osoby, które same mają już inne alergie lub gdy w ich rodzinie ktoś cierpi na alergie.

Ukąszenia owadów, szczególnie os, znajdują się w krajach niemieckojęzycznych na pierwszym miejscu pod względem wywoływania reakcji anafilaktycznej. Około 2,5% populacji w Niemczech doznało przynajmniej raz lekkiej reakcji uogólnionej po ukąszeniu owada (patrz poniżej).

Jedno dziecko na sto doświadcza reakcji anafilaktycznej w wieku dziecięcym z powodu ukąszenia osy. Od 10 % do 25% wszystkich dzieci jest uczulonych. W porównaniu z alergią na pyłki lub roztocze kurzu domowego alergie na jad owadów występują wprawdzie rzadziej, ale nie wolno ich bagatelizować.

Alergeny

Za reakcje alergiczne na jad owadów w naszych szerokościach geograficznych odpowiadają głównie następujące alergeny; w jadzie pszczoły fosfolipaza A, melityna i hialuronidaza, a w jadzie osy hialuronidaza oraz fosfolipaza A i B. Niektóre alergeny występują zarówno w jadzie pszczoły, jak i osy, dlatego reakcja alergiczna może wystąpić u poszczególnych osób uczulonych zarówno po ukąszeniu obu tych owadów. Alergeny w jadzie szerszenia odpowiadają w dużej mierze alergenom jadu osy.

Symptomy

W czasie ukąszenia przez osę lub pszczołę do organizmu dostaje się jej jad. U osób uczulonych na jad owadów uwalniana zostaje histamina i inne substancje mediatorowe, które wywołują reakcję alergiczną. Ze względu na siłę reakcji rozróżnia się:

Reakcje miejscowe: zaczerwienienie i obrzęk w miejscu ukąszenia. Te reakcje nie są jednak alergiczne, ale zupełnie normalne.

Nasilone reakcje miejscowe: silne zaczerwienienie i obrzęk, które mogą rozciągnąć się na całą część ciała po stronie użądlenia i osiągają swe maksimum dopiero kilka dni po ukąszeniu. Takie objawy ustępują po czasie od kilku dni do dwóch tygodni.

Lekka reakcja uogólniona: wysypka w miejscu odległym od ukąszenia, obrzęk twarzy, świąd, lekkie nudności.

Ciężka reakcja uogólniona (reakcja anafilaktyczna): oprócz wyżej wymienionych objawów występują nudności, wymioty, duszności, zapaść (niewydolność krążenia), dreszcze. Te objawy pojawiają się kilka sekund do kilku minut po ukąszeniu. Uwaga, stan zagrożenia życia, wymaga natychmiastowej akcji ratunkowej!

 Osoby cierpiące na chroniczne problemy z krążeniem lub astmę wykazują wyższe ryzyko wystąpienia reakcji anafilaktycznej po ukąszeniu przez osę lub pszczołę.

Generalnie osoby, u których kiedykolwiek wystąpił jakikolwiek z symptomów reakcji uogólnionej, powinny zgłosić się do alergologa, a on zadecyduje o odpowiednich testach i terapii.

Diagnoza

Aby ustalić prawidłowe rozpoznanie, ważne jest, aby zidentyfikować owada, który spowodował reakcję.

  Pszczoła Osa
zachowanie i atak raczej spokojna, tylko w pobliżu ula reaguje agresywnie raczej „agresywna“
sezon występowania przede wszystkim od wiosny do późnego lata przede wszystkim od lata do późnej jesieni
pożywienie nektar roślinny i pyłek m.in. owoce, mięso i wędliny
żądło po ukąszeniu pozostaje w skórze NIE pozostaje w skórze
występowanie w okolicy uli, kwitnących roślin, koniczyny w pobliżu jedzenia i odpadów

Test alergiczny należy przeprowadzić dopiero wtedy, kiedy po użądleniu wystąpiła reakcja uogólniona. Wykonanie testu zapobiegawczo nie jest zasadne, gdyż wiele osób jest wprawdzie uczulonych, ale nie reaguje w sposób alergiczny. Pozytywny wynik prowadziłby do niepotrzebnego niepokoju.

Test punktowy (test prick)

Test alergiczny na podejrzewany jad owadów należy wykonać w ciągu tygodnia od użądlenia. Zazwyczaj lekarz stosuje test punktowy typu prick.

W teście prick nanoszony jest specjalnie rozcieńczony jad owadów na skórę i wprowadzany do skóry za pomocą nakłucia specjalnym nożykiem do testów (z angielskiego prick nakłuwać, ukłuć). Powstające pęcherze uwidaczniają reakcję organizmu. W przypadku otrzymania wyniku negatywnego, należy wykonać test ponownie po upływie czterech do sześciu tygodni.

Test punktowy na jad owadów należy wykonać u doświadczonego alergologa. W przypadku wystąpienia silnych reakcji, lekarz musi być w stanie przedsięwziąć odpowiednie środki. Jeżeli reakcja na użądlenie była zagrażająca życiu, zasadne będzie wykonanie testu w szpitalu.

Oznaczenie przeciwciał IgE w surowicy krwi

Dodatkowo lekarz może zalecić wykonanie badania przeciwciał IgE w surowicy krwi. Badanie to ma tę zaletę, że poza pobraniem krwi, nie niesie żadnego ryzyka dla pacjenta. Jednak jest ono mniej czułe niż test prick. Dla potwierdzenia rozpoznania należy wykonać badanie przeciwciał w ciągu pierwszego tygodnia po użądleniu i powtórzyć po upływie czterech do sześciu tygodni. Badania diagnostyczne wykonuje się tylko wtedy, gdy rozważane jest przeprowadzenie terapii odczulającej.

Leczenie

Po użądleniu trzeba jak najszybciej usunąć ewentualnie tkwiące jeszcze żądło. Najlepiej wydrapać je paznokciem. Takie działanie zapobiega dostaniu się zawartości woreczka jadowego do skóry.

Reakcje lokalne

Jeżeli skóra reaguje „tylko“ silnym obrzękiem, można złagodzić go zimnym okładem. Tabletki antyhistaminowe zapewnią dodatkową ulgę. Lekarz może zalecić żel z kortyzonem, aby złagodzić reakcję. Użądlenie w obrębie jamy ustnej chłodzić natychmiast kostkami lodu, aby zapobiec obrzękowi dróg oddechowych. Należy skonsultować się z lekarzem.

Ciężka reakcja uogólniona, wstrząs anafilaktyczny

Pierwsza pomoc

Jeżeli pacjent zareaguje objawami ogólnymi, należy natychmiast wezwać pogotowie. Lekarz wyposaży pacjenta w zestaw pierwszej pomocy, w razie ponownego wystąpienia podobnej reakcji w przyszłości. Skład zestawu:

  • adrenalina w strzykawkach do samodzielnego podawania,
  • syrop z kortyzonem,
  • lek antyhistaminowy,
  • dla astmatyków dodatkowo inhalator z lekiem rozszerzającym oskrzela.

Kortyzon i histamina podawane są natychmiast po użądleniu, natomiast zastrzyk z adrenaliną (np. Anapen® lub Fastjekt®) przy wystąpieniu pierwszych objawów. Dalsze leczenie podejmie lekarz pogotowia. Dokładniejsze informacje na temat postępowania w przypadku wstrząsu anafilaktycznego znajdują się tutaj.

Pacjent musi mieć zawsze przy sobie zestaw pierwszej pomocy. Dla szkoły i przedszkola istnieją przygotowane plany postępowania w nagłych wypadkach. Takie plany należy wypełnić z lekarzem prowadzącym i omówić z wychowawcami i nauczycielami. W internecie można znaleźć gotowe formularze do pobrania w formacie pdf pod adresem: Pina Aktion Allergie/Asthma & Schule Kapitel 14. Przeszkolenie personelu pedagogicznego na wypadek anafilaksji (AGATE) jest pomocą w przezwyciężeniu lęku przed użądleniem (www.anaphylaxieschulung.de  oraz www.aktionsplan-allergien.de).

Immunoterapia swoista /odczulanie

Pacjenci, którzy kiedykolwiek zareagowali wstrząsem na użądlenie owada powinni poddać się immunoterapii swoistej (SIT). To samo dotyczy osób mających częsty kontakt z pszczołami i osami (np. pszczelarze), które zareagowały na użądlenie „jedynie“ nudnościami.

SIT jadem owadów nie jest jednak całkiem bezpieczna a tym samym niełatwa do przeprowadzenia. Latem stosuje się SIT w szpitalu jako szybką (Ultra-Rush) terapię 2-5 dniową. W jesieni można zacząć leczenie ambulatoryjne i je kontynuować. Dość szybko osiąga się dawkę podtrzymującą, którą podaje się → ambulatoryjnie jeszcze przez ok. 3 do 5 lat. Podczas fazy podtrzymującej pacjent jest już w pewnym zakresie chroniony przed reakcją anafilaktyczną. Mimo to, powinien mieć nadal zawsze przy sobie zestaw pierwszej pomocy!

Test prowokacyjny

W pojedynczych przypadkach można poddać pacjenta celowemu użądleniu osy lub pszczoły w szpitalu, dla sprawdzenia, czy określona dawka podtrzymująca ustalona w procesie odczulania wystarcza do ochrony przed reakcją anafilaktyczną. Takie postępowanie jest konieczne jedynie w wyjątkowych przypadkach i może być przeprowadzone wyłącznie przez bardzo doświadczonego alergologa.

Dalsze informacje na temat objawów, diagnostyki i profilaktyki znajdują się w tekście informacyjnym pod koniec tej strony.

Możliwe objawy

  • trudności w oddychaniu, duszności
  • utrata przytomności
  • pęcherzyki
  • obrzęk twarzy, obrzęk Quinckego
  • świsty, świszczący oddech
  • kaszel
  • świąd
  • ból głowy
  • obrzęk warg
  • pokrzywka, bąble na skórze
  • nudności

Prognoza

Po przeprowadzeniu odczulania ryzyko wystąpienia reakcji anafilaktycznej jest dostatecznie zredukowane.

Profilaktyka

Stuprocentowe uniknięcie użądlenia przez owady jest prawie niemożliwe. Oto kilka porad, jak trzymać z dala od siebie osy i pszczoły:

  • Nie spożywać na zewnątrz słodkich napojów i potraw. Nie pić z puszek i innych pojemników, gdyż osy i pszczoły chętnie się w nich chowają.
  • Nie chodzić boso na zewnątrz.
  • Nie odganiać ani nie zabijać owadów, stają się wtedy agresywne. Lepiej jest zachować całkowity spokój.
  • Pojemniki na śmieci i spady owocowe przywabiają osy i pszczoły, należy więc ich unikać.
  • Unikać słodkich perfum, gdyż one również przywabiają insekty.
  • Siatki w oknach zapobiegają dostaniu się os i pszczół do pomieszczeń.

Mehr zum Thema Alergia na jad owadów błonkoskrzydłych (np. jad pszczoły i osy):

Diesen Artikel...

Stand: 21. Mai 2013 - 10:05 Uhr

Autor/Autorzy:

Źródło: 

Grafik oben rechts (Wespe): © Marvin Siefke / PIXELIO.