Alergia kontaktowa

Alergiczna egzema kontaktowa wywołana przez nikiel (reakcja na guzik jeansów)Alergia kontaktowa to częste schorzenie, objawiające się zazwyczaj alergiczną egzemą kontaktową. Mechanizmem działania jest reakcja alergiczna typu późnego (reakcja alergiczna typu IV).

Jak powstaje alergia kontaktowa?

Aby wystąpiła reakcja alergiczna, musi uprzednio dojść do pierwszego uczulenia. Uczulenie polega na tym, że ->układ immunologiczny rozpoznaje dany alergen po pierwszym kontakcie jako „wroga”, podczas gdy nie jest jeszcze widoczna reakcja na skórze. Okres czasu pomiędzy pierwszym kontaktem z alergenem a wystąpieniem pierwszych symptomów nazywany jest fazą powstania uczulenia lub fazą sensybilizacji.

Alergia kontaktowa powstaje zazwyczaj w ciągu wielu lat i dlatego jest rzadko spotykana u dzieci poniżej 10 roku życia. W wyjątkowych przypadkach możliwe jest jednak powstanie uczulenia w czasie od 7 do 10 dni od pierwszego kontaktu. Szacunkowo 15-20 % populacji w Niemczech ma uczulenie na przynajmniej jeden alergen kontaktowy. Kto raz nabył nadwrażliwości, zazwyczaj posiada ją przez całe życie.

Alergia kontaktowa manifestuje się zazwyczaj w postaci alergicznej egzemy kontaktowej lub alergicznego zapalenia skóry. Pojęcie ->egzemy określa najczęściej objawy o charakterze chronicznym, a pojęcie zapalenia skóry (dermatitis) raczej stany zapalne o charakterze ostrym.

Alergiczna egzema kontaktowa to swędząca, zaczerwieniona skóra, często z pęcherzykami, krostkami i pokrzywką. W długotrwałym przebiegu choroby skóra ulega również pogrubieniu (lichenizacji). Może ono wystąpić na skórze w każdym miejscu i jest miejscowo wyraźnie ograniczone, o ile alergen nie jest w formie pyłu. Wyprysk występuje dopiero 24 - 72 godzin po kontakcie z alergenem i zazwyczaj jest całkowicie uleczalny.

W przypadku ciągłego kontaktu z alergenem dochodzi do powstania chronicznej postaci egzemy, gdy przez długotrwałe uszkodzenie skóry zniszczona zostaje jej bariera. Taki stan rzeczy pozwala innym alergenom i zarazkom łatwiej przedostawać się do skóry i powodować różne reakcje. Najczęstsza postać chronicznej egzemy kontaktowej to egzema na dłoniach. Najczęściej spowodowana jest regularnym zawodowym kontaktem z substancjami (np. fryzjerzy, floryści, pielęgniarki).

W rzadkich przypadkach do reakcji może dojść w sąsiednich rejonach skóry, które nie miały bezpośredniego kontaktu z alergenem, gdyż możliwe jest rozprowadzanie substancji uczulającej naczyniami limfatycznymi.

Szczególną formą alergii kontaktowej jest reakcja fotoalergiczna (fototoksyczna), przy której substancja uczulająca zaczyna oddziaływać dopiero pod wpływem promieniowania UV.

Jakie substancje wywołują alergię kontaktową?

Najczęstsze alergeny z grupy metali (dane wg IVDK):

  • Nikiel, który często występuje w biżuterii, guzikach metalowych, sprzączkach do pasków, klamerkach, długopisach itd. W roku 2009 było uczulonych 15,2% pacjentów. Ze względu na zamiłowanie do kolczyków i piercingu młode kobiety są znacznie częściej dotknięte alergią niż młodzi mężczyźni: 27,6% do 5,9% (Geier, Uter, Krautheim, Lessmann, & Schnuch, 2011).
  • Kobalt (w 2009 było uczulonych 5,2% badanych osób)
  • Dichromian potasu (w 2004 roku 5,3% przebadanych osób było na niego uczulonych)
  • Rtęć, która występuje głównie w amalgamatowych wypełnieniach dentystycznych (w 2004 roku 3,5% przebadanych osób było na nią uczulonych)

Inne częste alergeny kontaktowe, niemetale:

  • Substancje zapachowe, np. w kosmetykach. Są one najważniejszymi alergenami, zaraz po niklu. W Niemczech jest ok. pół miliona alergików uczulonych na substancje zapachowe. W asortymencie kosmetyków i środków piorących rzadko można znaleźć produkty bez dodatku substancji zapachowych. 26 substancji o szczególnie wysokim potencjale alergennym musi być - powyżej pewnej zawartości - zdeklarowanych na opakowaniu (7 zmiana Rozporządzenia o Kosmetykach UE, od 2003 roku). Zawartość substancji zapachowych musi być umieszczona na opakowaniu, gdy produkt pozostający na skórze zawiera powyżej 0,001% danej substancji. Dla kosmetyków, które nie pozostają na skórze, lecz są spłukiwane jest to ilość 0,01%. Lista  substancji znajduje się na stronie Europejskiego Centrum Konsumenta. Wprowadzenie obowiązku deklaracji jest o tyle decyzją pozytywną, że mógłby on doprowadzić do tego, iż producenci będą stosować substancje inne, niż te o najwyższym potencjale alergennym. Pozostaje jednaj problem nowych substancji, których potencjał alergenny nie jest jeszcze znany. Badanie przeprowadzone przez Centrum Informacyjne Klinik Dermatologicznych (IVDK) potwierdziło, że substancja zapachowa majantol, która nie musi być deklarowana, ma wysoki potencjał alergenny. Instytut Oceny Ryzyka zaleca sporządzić wspólne regulacje dla całej UE dotyczące stosowania nowych substancji zapachowych w kosmetykach (BfR 2008).
  • Leki, np. antybiotyki do nanoszenia na skórę
  • Substancje roślinne, w kombinacji ze światłem słonecznym. Ekstrakty roślinne często zawarte są w kosmetykach, dlatego alergie kontaktowe występują względnie często.
  • Substancje dezynfekujące, np. formaldehyd.
  • Żywice epoksydowe, stosowane np. w przemyśle tworzyw sztucznych i branży elektrycznej. Na kontakt z żywicami narażone są głównie osoby pracujące w przemyśle oraz majsterkowicze. Alergie na żywice są rzadko rozpoznawane, gdyż testy alergiczne zawierają niewielką ich gamę.
  • Substancje pomocnicze stosowane przy produkcji gumy.
  • Biocydy, które służą jako konserwanty w farbach malarskich, ale również w kosmetykach.

Dorośli narażeni są na alergeny kontaktowe głównie w pracy zawodowej. W takim przypadku alergie kontaktowe mogą doprowadzić do rezygnacji z wykonywanego zawodu.

Alergeny kontaktowe w powietrzu

Pewne alergeny mogą przechodzić w parę lub aerozol i w ten sposób dostawać się na skórę lub do dróg oddechowych. Istnieją doniesienia o wystąpieniu egzemy uogólnionej po wdychaniu m.in. substancji zapachowych, przypraw, terpentyny lub pyłu niklowego. Temat alergenów kontaktowych przenoszonych przez powietrze podjęto w badaniu naukowym przeprowadzonym przez UBA, w którym brało udział prawie 24000 probantów.

Wyniki:

  • Alergeny zawieszone w powietrzu (aerogenne) lub alergeny działające w wyniku kontaktu ze skórą mają duże znaczenie przy określonych narażeniach. Żywice epoksydowe, → biocydy i alergeny pochodzenia roślinnego mogą być przenoszone przez powietrze i w ten sposób wchodzić w kontakt ze skórą, co może wywołać → egzemę (często w obrębie twarzy).
  • Wdychanie alergenów kontaktowych przez drogi oddechowe generalnie nie prowadzi do egzemy kontaktowej. Zaobserwowano to tylko w niewielu przypadkach.

W badaniu naukowym dotyczącym wdychania alergenów osoby z potwierdzoną alergią kontaktową zostały poddane działaniu oparów alergenu w specjalnej komorze. Pacjenci ubrani byli w ubrania ochronne, aby uniknąć bezpośredniego kontaktu ze skórą.

Wyniki:

  • W przypadku bardzo wysokiego stężenia alergenu (1mg/metr sześcienny) pacjenci reagowali nawrotem chronicznej egzemy kontaktowej. W ponownej próbie ze stężeniami alergenu takimi, jakie zazwyczaj występują na co dzień (0,01 mg/m3) nie stwierdzono reakcji na skórze.
  • W obu próbach nie stwierdzono reakcji w obrębie oskrzeli. Aczkolwiek niektórzy pacjenci wykazywali podwyższoną wrażliwość oskrzeli (nadreaktywność oskrzeli) po kontakcie z alergenem (Schnuch, i inni, 2010).

Jednakowoż pacjenci z alergią na substancje zapachowe i astmatycy powinni zapobiegawczo unikać wdychania dużych ilości substancji zapachowych i zrezygnować z odświeżaczy powietrza, drzewek zapachowych do samochodu itp.

Broszura, „Jak dobrze żyć z alergią kontaktową” (Stan wiedzy na czerwiec 2009) zawiera listę wielu alergenów kontaktowych włącznie z ich nazwami INCI i typowym zastosowaniem. Broszura powstała we współpracy DAAB e.V., BMELV i IKW e.V.

Możliwe symptomy

  • wyprysk (zaczerwienione, łuszczące się oraz sączące zmiany zapalne skóry)
  • grudki
  • pęcherzyki

Mehr zum Thema Alergia kontaktowa:

Diesen Artikel...

Stand: 21. Mai 2013 - 10:26 Uhr

Autor/Autorzy:

Źródło: 

Foto oben rechts (Jeans): Priv. Doz. Dr. R. Fölster-Holst, Universitäts-Hautklinik Kiel.